Matrakçı Nasuh


MATRAKÇI NASUH

Matrakçı Nasuh (Nasuh bin Karagöz bin Abdullah) (1480 - 1564 ?), Türk minyatürcü, tarihçi ve matematikçidir. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmeyen Matrakçı Nasuh’un Visoko Saraybosna’da doğduğu sanılmaktadır.


Eğitimi

1. Sultan II. Beyazid döneminin (1481-1512) sonlarına doğru Enderun’da eğitim gördüğü ve sonra matematik eğitimcisi olarak öğrenci yetiştirdiği bilinmektedir.
2. Devrin ünlü şairi Saî’den dersler almıştır.
3. Ünlü bir hattat olan Nasuh, nesih yazı stilinde değişikler yapmıştır. Divanî, yazı stilinde önde gelen isimlerden birisi olmuştur.
4. Sopalarla oynanan ve bir tür savaş oyunu olan matrak adlı sporda ustalığından dolayı matrakçı lakabıyla anılmıştır. Değişik silahları kullanmaktaki ustalığı da bilinmekte olup bu konuda Tuhfetü’l-Guzât adlı bir kitap da yazmıştır.
5. Matrakçı Nasuh’un minyatür-harita karışımı kendine has bir üslubu vardır, eserlerinde yeryüzünün kuşbakışı görünümünü resmeder. Buna karşın şekilleri tepeden değil, sanki karşıdan görüyormuş gibi çizer. Bu resimlerde kuş ve tavşan gibi hayvanlar olsa da insanlar asla belirmez. Şehirlerdeki binalar tek tek seçilebilir.
6. Geometri ve matematik alanındaki çalışmaları neticesinde uzunluk ölçülerini gösteren cetveller hazırlamıştır. I. Selim zamanında ona adadığı Cemâlü’l-Küttâb ve Kemalü’l- Hisâb kitaplarını yazmıştır.
7. Napier’den elli sene öncesinde adıyla anılan çarpma metotlarını içeren ve modern matematik öğretiminde öncü bir kitap kabul edilen kitapları Enderun’da okutulmuş, Napier gibi matematikçilere ilham kaynağı olmuştur.
8. Tarih alanında da çalışan Matrakçı Nasuh, Taberî Tarihi’ni Mecmaü’t-Tevârih adıyla Türkçeye çevirmiştir. 3 nüsha olarak yayınlanan Süleymannâme kitabında 1520-1537, 1543-1551 ve 1542-1543 yıllarını anlatmıştır. 1537-1538 yıllarında yazdığı Fetihname-i Karabuğdan ve Beyan-ı Menazil-i Seferu’l-Irakeyn (İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde tek nüsha olarak yer almaktadır) Kanuni Sultan Süleyman’ın İran seferini anlatır. Bu kitaplarda, yol boyunca ordunun geçtiği şehirlerin minyatür şeklinde haritalarını çizmiştir. Çizimleri bugün hem estetik hem de geçmişe ait çok ayrıntılı bilgiler içermesi hasebiyle şaheser olarak tanımlanmaktadır.
9. Nasuh, Kanuni’nin Fransa kralı I. François’e destek amacıyla Barbaros Hayrettin Paşa komutasında gönderdiği donanmaya katılmış ve yol boyunca donanmanın uğradığı limanları resmetmiştir.


Matrak Ustası

Matrakçı ya da Matrakî adıyla anılması, lobutu andıran sopalarla oynanan bir tür savaş oyunu olduğu bilinen “matrak” oyununda çok usta olmasından ve belki de bu oyunun keşfedicisi olmasından ileri gelmektedir. Eski kitaplar incelenerek ortaya çıkarılan bu oyunun günümüzde bir Doğu savaş sanatları uzmanı tarafından eğitimi verilmektedir.

 


Matematikçi
Nasuh, özellikle geometri ve matematik alanlarında önemli bir bilim adamıydı. Uzunluk ölçülerini gösteren cetveller hazırlamış ve bu konuda kendinden sonra gelenlere önderlik etmiştir. Matematiğe ilişkin iki kitabı Cemâlü’l-Küttâb ve Kemalü’l- Hisâb ile Umdetü’l-Hisâb’ı I. Selim (Yavuz) döneminde yazmış ve padişaha adamıştır. Bu kaynaklar uzun süre matematikçiler arasında el kitabı olmuştur.


Silahi
Matrakçı Nasuh pek çok silah ve mızrak oyunlarındaki ustalığı nedeniyle Silahî adıyla da anılırdı. Bu ustalıklar onun Osmanlı ülkesinde “üstat” ve “reis” olarak tanınması için 1530’da I. Süleyman (Kanuni) tarafından verilmiş bir beratın sahibi olmasının da nedenidir. Çeşitli silahların nasıl kullanılacağını ve dövüş yöntemlerini anlatan Tuhfetü’l-Guzât (Gazilere Armağan) adlı bir kılavuz kitap yazdığı bilinmektedir.


Tarihçi

Matrakçı Nasuh’un tarihçi olarak verdiği eserler;
1. Mecmaü’t-Tevârih adıyla Taberî Tarihi’ni Türkçeye çevirmiştir.
2. Tarih-i Sultan Bayezid ve Sultan Selim ile Tarih-i Sultan Bayezid adlı iki kitabında bu padişahlar dönemindeki olayları anlatmıştır.
3. Süleymannâme adlı kitabının üç ayrı nüshasında 1520-1537, 1543-1551 ve 1542-1543 yılları arasında geçen olayları ele almıştır.
4. Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han adlı kitabında Kanuni’nin 1534 Irak Seferi’ni kaleme almıştır.
5. Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han’da 1538 Karaboğdan Seferini ve Fetihnâme-i Karaboğdan’ı da konu etmiştir.
6. Nasuh, Kanuni’nin Fransa Kralı I. François’e destek amacıyla Barbaros Hayrettin Paşa komutasında gönderdiği donanmaya katılmış ve yol boyunca donanmanın uğradığı limanları resmetmiştir.