Kanuni Sultan Süleyman Kimdir?

Osmanlı İmparatorluğunun 10. padişahı ve 89. halifesi olan I. Süleyman (Kanunî Sultan Süleyman) 6 Ksım 1494’de doğmuş; 6 veya 7 Eylül 1576’da Zigetvar’da vefat etmiştir. I. Selim (Yavuz Sultan Selim) ile Ayşe Hafsa Sultan’ın oğlu I. Süleyman Batıda Muhteşem Süleyman, Doğuda ise adaletli yönetimine atfen Kanunî Sultan Süleyman olarak bilinmektedir. 1520’den 1566’daki ölümüne kadar, yaklaşık 46 yıl boyunca padişahlık yapan ve toplamda 13 sefere çıkan Süleyman Han, İmparatorluğun hem en uzun süre görev yapan hem de en çok sefere çıkan padişahıdır.

İlk Yılları

 

Babası I. Selim Trabzon valisi iken Trabzonda doğan I. Süleyman, 7 yaşında bilim, tarih, edebiyat, din ve askeri eğitim almak için İstanbul’da yer alan Topkapı Sarayı’ndaki Enderun’a gönderildi.
1508 ile 1512 yılları arasında Şebinkarahisar, Bolu ve Kefe’da sancakbeyi olarak görev yaptı. Babası I. Selim’in 1512’de tahta çıkmasından önce İstanbul ve Edirne’de oturdu. 1513 yılında Saruhan sancakbeyliğine atandı. Burada, sonraları baş danışmanlarından biri olacak olan Pargalı İbrahim ile yakın bir arkadaşlık kurdu. Yaklaşık yedi yıllık Manisa sancakbeyliğinin ardından, Eylül 1520’de babası I. Selim’in ölümü üzerine İstanbul’a geldi ve 30 Eylül 1520 tarihinde onuncu Osmanlı padişahı olarak tahta çıktı. Tahta geçişinden birkaç hafta sonra Venedik elçisi Bartolomeo Contarini, Süleyman’ı “Yirmi altı yaşında, uzun fakat sırım gibi ve kibar görünüşlü. Boynu biraz fazla uzun, yüzü zayıf, burnu kartal gagası gibi kıvrık. Gölge gibi bıyığı ve küçük bir sakalı var. Cildi biraz soluk olsa da yüzü oldukça hoş. Derisi solgunluğa meyilli. Akıllı bir hükümdar olduğu söyleniyor ve herkes onun saltanatının hayırlı olacağını umuyor.” şeklinde tanımlamıştır.

Saltanatı Döneminde Ülke SınırlarıI. Süleyman 1520 yılında, babası I. Selim’in vefatının ardından tahta çıktı. Batıda Belgrad, Rodos, Boğdan ve Macaristan’ın büyük kısmını imparatorluk topraklarına kattı. 1529 yılında Viyana’yı kuşatsa da çeşitli sebeplerden ötürü bu kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı. Doğuda, Safevîlerle yapılan savaşlar sonrasında Orta Doğu’nun büyük kısmını ele geçirdi. Afrika’da imparatorluğun sınırları Cezayir’e kadar uzanırken; Osmanlı Donanması iseAkdeniz’den Kızıldeniz’e kadar olan sularda hakimiyet kurmuştu. I. Selim’den 6.557.000 km2 olarak devraldığı Osmanlı İmparatorluğu’nu, padişahlığı döneminde 14.893.000 km2‘ye ulaştırdı. Zigetvar Muharebesi’nin sonlanmasından yaklaşık bir gün önce, 6 Eylül 1566 tarihinde hayatını kaybetti ve yerine oğlu II. Selim geçti.

 


Dönemindeki Askeri ve Siyasi gelişmeler
I. Süleyman’ın tahta geçmesinden kısa bir süre sonra Şam Beylerbeyi Canberdi Gazali, Süleyman’ın padişahlığını tanımadı ve hükümdarlığını ilan ederek isyan başlattı. Merkezden gönderilen Ferhad Paşa komutasındaki birlikler, Zülkadriye Eyaleti’nde bulunan kuvvetler ve Şam’daki kuvvetlerin etkinlikleri sonucunda Şam yakınlarındaki Mastaba adlı bölgede, 27 Ocak 1521 tarihinde yapılan çarpışmalar sonucunda Canberdi Gazali’nin öldürülmesiyle isyan bastırıldı.
Süleyman ilk seferini 19 Mayıs 1521’de, Macaristan Krallığı’nın yönetimindeki Belgrad üzerine yaptı. Çevresindeki Böğürdelen,Zemun ve Salankamen şehirlerinin alınmasının ardından 1 Ağustos günü kuşatılan şehir, 29 Ağustos 1521 tarihinde fethedildi. Bu sayede Avrupa’da gerçekleştirilebilecek fetih ve seferler için önemli bir merkez alınmış oldu. Fetih hakkında Roma-Cermen İmparatorluğu’nun İstanbul elçisi; “Belgrad’ın ele geçirilmesi, Macaristan Krallığı’nın çöküşüne sebep olan olayların başlangıcıydı. II. Lajos’un ölümü, Budin’in ele geçirilişi ve Transilvanya’nın işgaliyle devam eden süreçte Macaristan İmparatorluğu yıkılmış ve diğer ülkeleri de benzer sonu yaşayacağına dair bir korku sarmıştı.” şeklinde yorum yapmıştı.
Ertesi yıl Süleyman, Hospitalier Şövalyeleri’nin bulunduğu Akdeniz adası Rodos’a karadan sefer düzenledi. Osmanlı Donanması ise, Haziran 1522’de adanın “Cem Bahçesi” körfezine demir attı. Süleyman da 28 Temmuz günü adaya çıktı.Yaklaşık 100.000 kişi ve 400 gemiden oluşan Osmanlı ordusu, 5 ay 28 gün süren kuşatma sonucunda, 20 Aralık 1522’de şövalyelerin başı Philippe Villiers de L’Isle-Adam’ın teslim koşullarını kabul etmesiyle birlikte adanın hakimiyetini ele geçirdi. Rodos’un alınmasıyla birlikte Bodrum, Tahtalı ve Aydos kaleleri ile İstanköy ve Sömbeki adaları da alındı.
Ocak 1523’te İstanbul’a dönüşünün ardından Süleyman, saltanatının ilk üç yılında görev yapan Sadrazam Pirî Mehmed Paşa’yı emekliye ayırdı. 27 Haziran 1523 günü ise hasodabaşısı İbrahim Ağa’yı sadrazam olarak atadı. Sadrazamlığa ek olarak kendisine Rumeli Beylerbeyliği’nin yönetimini de verdi. Sadrazamlık yetkisinin kendisine verilmesini bekleyen ikinci vezir Ahmed Paşa, vali olarak atandığı Mısır’da 1524 yılında isyan çıkararak bağımsızlığını ilan etti. Ahmed Paşa’nın öldürülmesiyle isyan bastırıldı ve Sadrazam İbrahim Paşa, Mısır’ı düzene sokmakla görevlendirildi.
Mart 1525’te, Süleyman’ın Kâğıthane’de avlandığı sırada yeniçeriler şehirde ayaklanma başlattılar. Kısa sürede bastırılan ayaklanma sonrasında, Yeniçeri Ağası Mustafa Ağa, kâhyası Kıran Bali ile Reis-ül Küttab Haydar idam edildi. Mısır’ı düzene koyan İbrahim Paşa ise 6 Eylül 1525 günü İstanbul’a döndü. Bu dönemde İstanbul’a gelen Fransa elçisi Jean Frangipani, Pavia Muharebesi sonrası Roma-Cermen İmparatorluğu’na esir düşen Kral I. François için, kralın annesi Louise de Savoie’un ricası üzerine Süleyman’dan yardım istedi. Yazdığı mektupla yardım sözü veren Süleyman; önce Sadrazam İbrahim Paşa’yı gönderdi, 23 Nisan 1526’da ise orduyla birlikte Macaristan’a hareket etti. İbrahim Paşa komutasındaki kuvvetler, Petrovaradin ve İyluk şehirleriyle on bir kale ele geçirdikten sonra, Özek kalesini de aldı. Öte yandan Bosna beyleri de  Sirem bölgesindeki bazı kaleleri ele geçirmişti.Macaristan Kralı II. Lajos’un liderliğindeki ordu ile Tuna kıyısındaki Mohaç düzlüğünde karşılaşan Osmanlı ordusu, 29 Ağustos 1526 günü yapılan muharebeyi kazanarak Doğu Avrupa’daki Macar direncini kırdı. Lajos ise muharebeden kaçan bazı askerlerle birlikte bataklıkta boğularak hayatını kaybetti. Osmanlı ordusu yürüyüşüne devam ederek, 20 Eylül günü Budin’e girdi. Şehrin anahtarını alan ve yaklaşık on dört gün boyunca kral sarayında kalan Süleyman, dönüşte Segedin ve bazı şehirleri de alarak 21 Eylül’de Peşte’ye geçti ve Macaristan’ın başına Erdel Voyvodası János Szapolyai’i getirdi.Macaristan’ın Osmanlı İmparatorluğu’na bağlanması ve Fransız-Osmanlı ittifakıyla 5 Ekim 1526 tarihinde sona eren ve yaklaşık yedi ay süren sefer sonunda, 13 Kasım 1526 tarihinde İstanbul’da zafer alayı düzendi.
Roma İmparatoru V. Karl’ın kardeşi Avusturya Arşidükü Ferdinand, János Szapolyai’ın krallığını tanımayarak kendini Macaristan Kralı ilan etti. Kısa bir süre sonra Ferdinand, János Szapolyai’ın kuvvetlerini yenilgiye uğratarak Budin’i ele geçirdi ve vergi ödemesi karşılığında kendisinin Macaristan Kralı olarak tanınmasını istedi. Ancak bunu reddeden Süleyman, 10 Mayıs 1529’da yeni bir sefere çıkarken, Sadrazam İbrahim Paşa’ya da serasker unvanı verdi. Kısa süre sonra Budin teslim oldu ve yönetimi tekrardan János Szapolyai’a verildi. Hemen ardından Estergon’u alan Osmanlı ordusu, 1529 Eylülünde Viyana’yı kuşattı. Ancak hava şartlarının elverişsizliği ve mühimmat bakımından kuşatma için hazırlıksız olunması sebepleriyle kuşatma kaldırıldı ve ordu, 16 Aralık 1529’da İstanbul’a döndü.
Osmanlı açısından başarısızlıkla sonuçlanan Viyana kuşatmasının ardından Ferdinand’ın, Macaristan Krallığı’nın kendisine verilmesi için gönderdiği ikinci elçi de Süleyman’dan ret cevabı aldı. Bunun üzerine Estergon, Vişegrad ve Vaç şehirlerini Osmanlı’dan alan Ferdinand, Budin şehrine bir saldırı düzenlese de bu saldırı başarısızlıka sonuçlandı. 17 Ekim 1530’da, Avusturya elçileri Nicolas Jurischitz ile Joseph von Lamberg İstanbul’a geldi. 17 Kasım günü padişah Süleyman ile yaptıkları görüşmelerde bir anlaşma sağlanamayınca Avusturya üzerine sefere çıkılması kararlaştırıldı. 25 Nisan 1532’de, Süleyman ve İbrahim Paşa’nın önderliğindeki ordu İstanbul’dan ayrıldı. Bosna Beyi Gazi Hüsrev Bey, Bâli Beyoğlu Mehmed Bey, Kırım Hanı I. Sahib Giray ve eyalet beylerbeyleri kaleler fethederken, akıncı kolları Almanya’nın içlerine kadar ilerledi. Osmanlı ordusu 11 Eylül günü Slovenya’ya girdi, bir süre sonra da Habsburg Hanedanı’nın elindeki Güns şehrini üç hafta kadar süren kuşatmanın ardından ele geçirdi. İbrahim Paşa birkaç kale daha ele geçirirken; Süleyman’ın yaptığı Alman Seferi, 21 Kasım 1532’de İstanbul’a dönülmesiyle sonuçlandı. Birkaç ay sonra, 22 Haziran 1533 tarihinde Avusturya Arşidüklüğü ile Osmanlı İmparatorluğu arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. Bu anlaşmayla Ferdinand, Macaristan üzerindeki hak iddiasını sonlandırırken, János Szapolyai’ın Macaristan hükümdarlığını kabul etti ve Osmanlı İmparatorluğu’na yıllık 30.000 Gulden vergi vermeyi kabul etti. 1534 Martında Mora Sancak Beyi Bâli Beyzâde Mehmed Bey, 1532’de Habsburgların eline geçen Koron’u geri aldı.
İran’da hüküm süren Safevî Devleti’nin başında bulunan Şah I. Tahmasp; Süleyman yanlısı Bağdat valisini öldürterek, yerine şah yanlısı bir vali atadı. Ardından ise Osmanlı’ya bağlı Bitlis valisi şaha bağlandığını ilan etti. Bunlar üzerine İbrahim Paşa, İran üzerine yapılacak sefer için ekim 1533’te Halep’e hareket etti. Öte yandan 27 Aralık 1533 günü Cezayir hükümdarı Hızır Reis (Barbaros), filosuyla birlikte İstanbul’a geldi. Kendisine çeşitli hediyeler sunan ve Cezayir’i Osmanlı topraklarına katan Hızır Reis’e “Hayreddin” unvanı veren Süleyman, Hayreddin’i Cezayir Beylerbeyi olarak atadı. İbrahim Paşa ile görüşmek için Halep’e gidip dönen Barbaros Hayreddin Paşa, 1534 yılında Kaptan-ı Derya oldu. 1534 Mayısında ilk seferini yaptı. Güney İtalya sahillerine çeşitli saldırılar düzenledikten sonra Tunus’a geldi. Küçük çaplı direnişlere rağmen Mevlây Hasan’ın hükümdarlığındaki Tunus, 1534 Ağustosunda alındı. Mevlây Hasan’ın yardım istemesi üzerine V. Karl, Andrea Doria komutasında çeşitli devletlerin kuvvetlerinden oluşan bir donanma hazırladı ve 1535 yazında saldırdığı Tunus’u ele geçirdi. İbrahim Paşa ise Bitlis’i geri alırken, herhangi bir direniş göstermeyen Tebriz şehrini de 13 Temmuz 1534 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattı. Süleyman ise 11 Haziran 1534 günü, altıncı seferi olan Irakeyn Seferi’ne çıktı. Süleyman’ın da gelmesiyle birlikte ordu, 31 Aralık 1534 günü teslim olan Bağdat’ı ele geçirdi. Kışı Bağdat’ta geçiren ordu, 8 Ocak 1536’da İstanbul’a döndü.
Fransa elçisi Jean de La Forest’ın girişimleri sonucunda 18 Şubat 1536 günü Süleyman, Fransa ile kapitülasyon anlaşması imzaladı. Anlaşmayla birlikte Fransızlara ticari ve hukuki alanlarda birtakım ayrıcalıklar tanındı. 14 Mart’ı 15 Mart’a bağlayan gece Topkapı Sarayı’nda konuk olan Sadrazam İbrahim Paşa, Süleyman’ın emriyle boğularak öldürüldü. Ertesi gün sadrazamlığa Ayas Mehmed Paşa getirildi.
Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı Donanması, 1536 baharında Akdeniz’deki yabancı limanları vurdu. Donanmanın Avlonya kıyılarında olduğu vakit Süleyman, 17 Mayıs 1537’de İstanbul’dan ayrılarak “Sefer-i Pulya” denen Adriyatik seferine çıktı. Fransız-Osmanlı ittifakı gereğince Fransa’nın İtalya’ya kuzeyden, Osmanlı Donanması’nın ise güneyden saldırı yapılması kararlaştırıldı. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki askerler, 1537 Temmuzunda Puglia bölgesinde yer alan Castro şehrinde konuşlandı. Otranto civarında yaklaşık iki hafta kalan askerler, daha sonra ele geçirdikleri esirlerle birlikte buradan ayrıldı. Öte yandan Fransa, İtalya’ya saldırmaktan vazgeçerek askerlerini Hollanda üzerine göndermişti. İtalya’dan ayrılan Osmanlı Donanması, ağustos ayında Venedik Cumhuriyeti’nin elindeki Korfu adasını kuşattı. Ancak kışın gelmesiyle kuşatma kaldırıldı. Barbaros Hayreddin Paşa, Venedik’e ait Şira, Patmos, Naksos gibi adalar alındı; Naksos ile diğer beş ada Osmanlı İmparatorluğu’na vergi vermek üzere yeniden eski dükalığa bırakıldı. Padişah ile donanma, 22 Kasım 1537’de İstanbul’a döndü.
Osmanlı İmparatorluğu’na bağlı olan Boğdan Voyvodası Petru Rareş’in vergi ödememesi üzerine Süleyman, Barbaros Hayreddin Paşa’nın donanmayla birlikte denize açılmasından bir-iki gün sonra, 9 Temmuz 1538 tarihinde saltanatındaki sekizinci seferine çıktı. Başkent Yaş da dahil olmak üzere Boğdan’ın büyük kısmı ile Suceava ve Besarabya Osmanlı egemenliğine girdi. Petru Rareş Erdel’e sürülürken, Boğdan’ın başına III. Ştefan getirildi. Bu sıralarda Akdeniz’de olan Barbaros Hayreddin Paşa yönetimindeki donanma, 22 Eylül 1538’de Venedik Cumhuriyeti, İspanyol İmparatorluğu, Papalık Devleti, Ceneviz Cumhuriyeti ve Malta Şövalyeleri’nden oluşan ve Andrea Doria’nın önderlik ettiği Kutsal İttifak donanmasının Korfu’da olduğunu öğrendi. 28 Eylül 1538’de, Preveze açıklarında gerçekleşen Preveze Deniz Muharebesi’nden Barbaros Hayreddin Paşa zaferle ayrıldı. Andrea Doria geri çekilirken Kastelnova’yı alsa da 1539 ilkbaharında denizden Barbaros Hayreddin Paşa, karadan ise Gazi Hüsrev Bey’in saldırıları sonucu ada geri alındı. 1540 ekiminde Venedik ile Osmanlı arasında imzalanan antlaşmaya göre Mora ve Dalmaçya kıyılarındaki kaleler ve adalar Osmanlı İmparatorluğu’na bırakılırken, Venedik’in Osmanlı’ya yıllık 300.000 altın tazminat vermesi kararlaştırıldı. Öte yandan 15 Temmuz 1539’da Ayas Mehmed Paşa’nın ölümüyle boşalan sadrazamlığa Lütfi Paşa getirildi.
1535 yılında Gucerat Sultanı Bahadur Şah’ın gönderdiği elçi ve mektup aracılığıyla Portekiz İmparatorluğu’na karşı gerçekleştirdiği mücadele için yardım istemesi üzerine Süleyman, Hint Okyanusu üzerine gönderilecek gemiler için Hadım Süleyman Paşa’yı görevlendirdi. 13 Haziran 1538’de Süveyş’ten yola çıkan Hadım Süleyman Paşa, ilk olarak geldiği ve Portekizlilerin elinde bulunan Aden’i aldı. 19 Ağustos günü Aden’dan ayrılan donanma, 4 Eylül’de Diu’ya ulaştı. Ancak Bahadur Şah 1537’de ölmüş ve Portekiz’in desteğiyle yerine gelen yeğeni III. Mahmud Şah, 1538 eylülünde şehre yapılan kuşatmada Portekiz tarafında yer almıştı. Böylece kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı ve 25 Aralık günü Aden’e dönüldü. Bir müddet sonra ise başkent San’a’da dahil olmak üzere tüm Yemen Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı.
Nisan 1541’de, Lütfi Paşa; padişah tarafından Dimetoka’ya sürülürken, yerine Hadım Süleyman Paşa getirildi.
János Szapolyai’ın 22 Temmuz 1540’ta ölmesinin ardından eşi Izabela Jagiellonka, Szapolyai’ın ölümünden birkaç gün önce doğan oğlu Sigismund Zapolya adına Macaristan’ın başına geçmek için Süleyman’dan onay aldı. Yaşananları duyan Ferdinand, 1541 Ağustosunda Budin’i kuşattı. Önce Rumeli beylerbeyi, ardından ise üçüncü vezir Sokollu Mehmed Paşa komutasındaki kuvvetleri Budin’e gönderen Süleyman, 22 Haziran 1541’de orduyla birlikte sefere çıktı ve Budin’deki Ferdinand’ın kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Budin’in kurtarılmasından sonra kurulan Budin Eyaleti’yle Macaristan doğrudan Osmanlı topraklarına bağlanırken, Izabela Jagiellonka ve oğlu Sigismund Zapolya Erdel’e gönderildi. Kardeşi Ferdinand’ın 8 Eylül’de Ceneviz’e ulaşmasıyla yaşananları öğrenen V. Karl, 1541 sonbaharında Osmanlı İmparatorluğu’nun elindeki Cezayirüzerine bir sefer düzenledi. Roma Cermen İmparatorluğu, İspanyol İmparatorluğu, Napoli Krallığı, Sicilya Krallığı, Malta Şövalyeleri, Ceneviz Cumhuriyeti ve Papalık Devleti kuvvetlerinden oluşan Andrea Doria’nın komutanlığındaki donanma, 19 Ekim’de Cezayir’e geldi. Aynı zamanda Cezayir Beylerbeyi de olan kaptan-ı derya Barbaros Hayreddin Paşa’nın yokluğunda Cezayir’i savunan Hasan Ağa komutasındaki askerler, dört ay kadar süren çatışmalar sonunda V. Karl’ın kuvvetleri karşısında zafer elde etti. Süleyman ise ordu ile birlikte 27 Kasım 1541’de İstanbul’a döndü.
1542’de Ferdinand’ın tekrardan Budin ve Peşte’ye yaptığı kuşatmalar üzerine, 17 Kasım 1542’de yeni bir sefer hazırlığı için gittiği Edirne’de bir müddet kalan Süleyman, 23 Nisan 1543’te Macaristan üzerine bir kez daha sefere çıktı. 10 Ağustos’ta, iki hafta süren kuşatma sonucunda Estergon Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirildi. Birkaç hafta içerisinde ise Siklós, Székesfehérvár ve Szeged şehirleri de alındı. 19 Haziran 1547’de Roma Cermen İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan İstanbul Antlaşması ile Ferdinand ve V. Karl, Macaristan’ın Osmanlı İmparatorluğu kontrolünde olduğunu kabul ederken, Habsburg Hanedanı’nın elinde bulundurduğu batı ve kuzey Macaristan için Osmanlı İmparatorluğu’na yıllık 30.000 altın florin vermeyi kabul etti.
1542-1546 İtalya Savaşı esnasında Süleyman ile I. François, V. Karl ile İngiltere Kralı VIII. Henry’e karşı bir ittifak oluşturdu. 29 Mayıs 1543’te İstanbul’dan yola çıkan Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı Donanması, ağustos ayında Marsilya’ya ulaştı. 6 Ağustos günü, Osmanlı ve Fransa kuvvetlerinden oluşan donanma, Savoie Dükü III. Charles’ın yönetimindeki Niceşehrini kuşattı. 22 Ağustos’ta Nice ele geçirilirken, kaledeki direnişin devam etmesi sebebiyle kuşatma 8 Eylül’e kadar sürdü. İleride düzenlenecek saldırılarda Fransa’ya daha kolay yardım edebilmesi için François, Osmanlı Donanması’nın kışı Toulon’da gerçirmesini sağladı. Yaklaşık sekiz ay süren konaklama sonrası, 1544 Mayısında donanma İstanbul’a dönüş için yola çıktı.
Kasım 1544’te, Sadrazam Hadım Süleyman Paşa ile Divane Hüsrev Paşa’nın divanda kavga etmesi üzerine ikisi da görevlerinden alındı ve sadrazamlığa Damat Rüstem Paşa getirildi. 4 Temmuz 1546’da kaptan-ı derya Barbaros Hayreddin Paşa’nın vefat etmesiyle de yeni kaptan-ı derya Sokollu Mehmet Paşa oldu.
1547’de Safevî Şahı I. Tahmasb’a karşı isyan başlatan kardeşi Elkas Mirza da İstanbul’a geldi. Eşi Hürrem Sultan ile birlikte 1544, 1545 ve 1546 yıllarını Edirne’de geçiren Süleyman, İstanbul’a döndükten sonra Elkas Mirza’yı doğuya gönderdi ve 29 Mart 1548’de İran üzerine sefere çıktı. Süleyman yönetimindeki ordu tarafından Van’a yapılan kuşatmayı Ulama Paşa devralırken, kısa bir süre sonra şehir ele geçirildi. 1534’te Osmanlı egemenliğine girse de sonradan tekrar Safevî Devleti’nin eline geçen Tebriz, Süleyman komutasındaki kuvvetler tarafından tekrar alındı. Kışı Halep’te geçiren ordu, 1549’da Diyarbakır’a geldi ve İkinci vezir Kara Ahmed Paşa’yı Gürcistan taraflarına yolladı. Bir buçuk ay içerisinde, başta Tortum ve Akçakale olmak üzere yirmi kadar şehri ele geçiren veŞirvanşahlar Devleti Osmanlı İmparatorluğu’na bağlayan Kara Ahmed Paşa, ordu ile birlikte 21 Aralık 1549’da İstanbul’a döndü.
31 Mart 1547’de ölen I. François’nın yerine Fransa kralı olan II. Henri, Akdeniz’de Habsburglarla mücadele için Süleyman ile anlaşma yaptı. Bunun üzerine Andrea Doria komutasındaki donanma, 8 Ekim 1550’de V. Karl adına Mehdiye’yi ele geçirdi. Buna karşın Osmanlı ve Fransa kuvvetlerinden oluşan donanma Fransa’nın güneyini savundu. Sokollu Mehmet Paşa’dan sonraki kaptan-ı derya Sinan Paşa yönetiminde olan ve Salih Reis ile Turgut Reis’in eşlik ettiği donanmanın, Temmuz 1551’de Gozo adasını ele geçirdikten sonra, 18 Temmuz günü Malta adasına yaptığı saldırı başarısızlıkla sonuçlandı. Kısa bir süre sonra donanma, Malta Şövalyeleri’nin kontrolündeki Trablus’u kuşattı. 14-15 Ağustos günlerinde ise şehir ele geçirildi. Trablus’un alınmasıyla 1551-1559 İtalya Savaşı’nın zemini hazırlanmış oldu. 1552’de, Fransa’ya yardım etmek amacıyla yola çıkan Fransa ve Osmanlı gemilerinden oluşan donanma İtalya’nın güneyindeki Reggio Calabria’yı ele geçirdi. 5 Ağustos 1552 günü, Ponza açıklarında Andrea Doria komutasındaki donanmayla karşılaşan Fransa-Osmanlı donanması, yapılan deniz muharebesinden zaferle ayrıldı. 1553’te ise bu donanma, Ceneviz Cumhuriyeti’nin elindeki Korsika’nın büyük bir kısmını ele geçirdi.
1551 yılında, Avusturya kuvvetlerinin Erdel’e girmesinin ardından Süleyman, Rumeli Beylerbeyi Sokollu Mehmed Paşa’yı Erdel üzerine gönderdi. 10 Temmuz 1551’de Sofya’dan hareket eden Sokollu, 7 Eylül’de Slankamen’den ayrılarak Beçe önlerine geldi ve yaklaşık 16 kaleyi ele geçirdi. Temmuz 1552’deLipve’yı da ele geçirdikten sonra, Temeşvar’ı kuşatsa da hava şartlarının müsait olmaması üzerine Belgrad’a döndü. Sokollu Mehmed Paşa’nın çekilmesi üzerine Avusturya kuvvetleri Erdel’e girerek Lipve’yi geri aldı ve Segedin’i kuşatsa da bu kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı. Lipve’yi geri almak amacıyla 26 Temmuz 1552’de hareket eden Kara Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri, 35 gün kadar süren kuşatma sonrasında Temeşvar’ı ele geçirdi.0 Kısa bir süre sonra da Lipve’nin geri alınırken, Vesprem ile Solnok de ele geçirildi. Eğri’ye yapılan kuşatma ise kış mevsiminin gelmesi sebebiyle kaldırıldı.
Öte yandan 1548’de, ikinci kez Hint seferine gönderilen donanmanın başında Piri Reis vardı. Piri Reis, Osmanlı İmparatorluğu’a dahil olduğu halde Portekiz egemenliğine giren Aden’i, 26 Şubat 1548 tarihinde geri aldı. Ağustos 1552’de ise Portekiz İmparatorluğu’nun kontrolündeki Maskat’ı ele geçirdi. Sonrasında ise Arap Yarımadası’nın sahil kısımlarını ele geçirerek Basra Körfezi’ne kadar geldi ve Katar ile Bahreyn’i Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattı. Ancak ilerleyişine devam etmeyen Piri Reis, donanmayı Barsa’da bırakarak Süveyş’e döndü. Bu yüzden bir süre hapsedildi, 1554’te ise Süleyman tarafından idam edildi. Hint Okyanusu üzerine yapılacak olan üçüncü sefer için Koca Murat Reis görevlendirildi. Açık denizde Dom Diogo de Noronha komutasındaki Portekiz Donanması’yla yapılan çarpışmalardan Koca Murat Reis zaferle ayrılsa da rüzgârın aksi istikamette olması sebebiyle Basra’ya dönmek zorunda kaldı. Başarıyla sonuçlanmayan bu seferin ardından Seydi Ali Reis’in önderliğinde dördüncü ve son sefer 1553 yılında yapıldı. Portekiz gemileriyle yapılan çatışmalar ve yakalanılan fırtınalar sebebiyle zayıflayan ve sayısı azalan Osmanlı gemileri Surat’a ulaşarak, kalan teçhizat ve topları Gucerat sultanının valisi Recep Han’a bıraktı. Osmanlı İmparatorluğu ile Safevî Devleti arasındaki ilişkilerin iyi olmaması sebebiyle bir süre burada kalan Seydi Ali Reis, 1555’te imzalanan Amasya Antlaşması’nın ardından hareket ettiği İstanbul’a 1557 yılında vardı.
Şah Tahmasp’ın Erciş, Adilcevaz, Bargiri ve Ahlat’ı; oğlu İsmail Mirza’nın ise Erzurum’u alması üzerine Damat Rüstem Paşa komutasındaki kuvvetler İran üzerine yollandı. Ancak sonraları bu kuvvetler geri çağrıldı ve 28 Ağustos 1553’te Süleyman komutasındaki ordu sefere çıktı. Süleyman, tahta geçmek istediği yönünde söylentiler olan oğlu Mustafa’yı 6 Ekim’de, Konya Ereğlisi’nde boğdurdu. Aynı gün Rüstem Paşa sadrazamlıktan azledildi ve yerine Kara Ahmed Paşa getirildi. Öte yandan kışı Halep’te geçiren, ilkbaharda ise Nahçıvan’a kadar ilerleyen Osmanlı ordusu, Şah Tahmasp’ın çekilmesi üzerine Nahçıvan, Revan ve Karabağ taraflarını ele geçirdi. 29 Mayıs 1555’te, iki devlet arasında imzalanan Amasya Antlaşması ile sınır belirlenirken; Bağdat dahil Irak’ın büyük kısmı, Azerbaycan’ın batısı, Fırat ile Dicle nehirleri arasındaki bölge ve Tebriz Osmanlı İmparatorluğu’nda kaldı. 31 Temmuz 1555’te İstanbul’a dönen Süleyman, 29 Eylül’de Sadrazam Kara Ahmed Paşa’yı idam ettirdi ve yerine tekrardan Damat Rüstem Paşa’yı getirdi.
Habsburglarla Fransa arasında 1551 yılından beri süregelen savaş esnasında Fransa Kralı II. Henri, 30 Aralık 1557 tarihinde Süleyman’a mektup yazarak kendisinden yardım istedi. Fransa’ya yardım amacıyla nisan 1558’de İstanbul’dan ayrılan Turgut Reis ve Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı Donanması, 13 Haziran 1558’de İtalya’ya vardı. Temmuz ayında İspanyol İmparatorluğu’nun elindeki Balear Adaları’na, başarıyla sonuçlanan saldırılar düzenlenmeye başlandı. Bunun üzerine İspanya Kralı II. Felipe, Osmanlı İmparatorluğu’nun elindeki Trablus’u geri almak amacıyla Papa IV. Paulus’tan yardım istedi. İspanyol İmparatorluğu, Venedik Cumhuriyeti, Papalık Devletleri, Ceneviz Cumhuriyeti, Savoie Dükalığı ve Malta Şövalyeleri’nden oluşan donanma, 10 Şubat 1560’ta Trablus’a doğru yola çıktı. 7 Mart’ta Cerbe adasını ele geçiren donanma, burada bir kale inşasına başladı. Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı Donanması ise 11 Mayıs’ta Cerbe’ye ulaştı. Yapılan deniz muharebesinden Osmanlı Donanması zaferle ayrıldı.
I. Süleyman oğulları Şehzade Bayezid ile Şehzade Selim arasında yaşanan taht kavgasında Selim’in tarafında oldu. İran’a sığınan Bayezid ve oğullarını, Şah Tahmasb ile yaptığı mektuplaşmanın sonunda, 25 Eylül 1561’de, Kazvin’de boğdurttu.
21 Temmuz 1561’de Sadrazam Rüstem Paşa öldü, yerine Semiz Ali Paşa atandı. 1562 yılında İstanbul’a gelen elçi Ogier Ghiselin de Busbecq aracılığıyla Habsburglarla Osmanlı İmparatorluğu arasında sekiz yıllık bir antlaşma imzalandı. Bu antlaşmaya göre Ferdinand, Erdel’in Osmanlı’da kaldığını ve 1547’deki antlaşmada olduğu gibi yıllık 30.000 altın vergi vermeyi kabul etti.
Turgut Reis ve Piyale Paşa’nın komutasındaki Osmanlı Donanması, 18 Mayıs 1565 tarihinde Malta Şövalyeleri’nin elindeki Malta adasını bir kez daha kuşattı. Malta Şövalyeleri’nin yanında İspanyol İmparatorluğu, Sicilya Krallığı ve Maltalı siviller de adanın savunmasına destek oldu. 11 Eylül’de başarısızlıkla sonuçlanan kuşatma sonrasında Turgut Reis de çarpışmalar esnasında aldığı darbe ile vefat etti. Ancak 1565 yılında I. Süleyman’ın vefatına az kala Piyale Paşa komutasındaki gemiler Sakız Adası’nı fethetmişlerdir.
Osmanlı hükûmeti, 1562’deki antlaşmada yer alan koşullara göre yıllık vergisini ödemeyen Ferdinand’ın 1564 yılındaki ölümünün ardından Roma İmparatoru olan II. Maximilian’dan hem eski borçların ödenmesini hem de kalan altı yıl için vergilerin ödenmesi teminatını istedi. Maximilian, İstanbul’a gönderdiği elçiyle bu koşulları yerine getirdi. Ancak karşılıklı sınır ihlalleri sonrasında, Semiz Ali Paşa’nın 28 Haziran 1565’teki ölümünün ardından sadrazamlığa gelen Sokollu Mehmed Paşa’nın tutumu üzerine Süleyman; 1 Mayıs 1566’da, yaklaşık 13 yıl aradan sonra, 73 yaşında 13. seferine çıktı.27 Haziran’da Belgrad’a varan ve burada Sigismund Zapolya’nın kuvvetlerinin de katıldığı Osmanlı Ordusu, 2 Ağustos’ta Zigetvar’a vardı. Süleyman Han ise kuşatma yerine 5 Ağustos’ta varmış ve kuşatmanın görülebileceği bir tepede yer alan çadırına yerleşmişti. 7 Eylül 1566 gecesi, Zigetvar’ın alınmasından bir gün önce, kaynaklara göre nikris, dizanteri, felç veya anjin sebebiyle vefat etti. Öte yandan Zigetvar’ın yanında Göle, Yanva, Lügos ve diğer bazı kaleler de ele geçirilmişti. Süleyman’ın ölümü 48 gün boyunca, 21 Ekim günü ordunun Zigetvar’dan ayrılışına kadar saklandı. Cenazesi, 28 Kasım’da şeyhülislam Mehmet Ebussuud Efendi’nin kıldırdığı namazın ardından Süleymaniye Camii’nde toprağa verildi. Süleyman’ın vefatının ardından yerine oğlu II. Selim geçti.

Döneminde Kültür ve Sanat alanındaki gelişmeler

 

Mimari gelişmeler

I. Süleyman’ın padişahlığı döneminde, I. François tarafından İstanbul’a yollanan Fransız elçi Pierre Gilles’in yazdıklarına göre şehirde Bizans İmparatorluğu döneminden fazla yapı kalmamıştı. Döneminde birden fazla külliye yaptıran Sultan Süleyman ilk olarak, babası I. Selim döneminde yapımına başlanılan I. Selim Külliyesi’nin yapımı tamamlanırken; oğlu Mehmed için Şehzadebaşı Külliyesi ve kendisi için, Osmanlı mimarisinin en önemli örneklerinden biri olarak kabul edilen Süleymaniye Külliyesi yapıldı. Yine padişahın yakınlarının külliyeleri; Rüstem Paşa Külliyesi, Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi, Kılıç Ali Paşa Külliyesi, Haseki Külliyesi ve Mihrimah Sultan külliyeleri (Üsküdar ve Edirnekapı’da olmak üzere iki tane), Hadım İbrahim Paşa Külliyesi, Kara Ahmed Paşa Külliyesi de bu dönemde inşa edildi. Öte yandan nüfus artışına bağlı olarak İstanbul’da çekilen su sıkıntısının önüne geçmek amacıyla su tesisleri yenilendi ve Kırkçeşme su sistemi kuruldu.
Bu imar faaliyetlerinde başı çeken kurum, saraya bağlı olarak çalışan ve devlet sınırlarındaki her türlü resmî inşaat işlerini yürüten Hassa Mimarlar Ocağı ile başındaki hassa mimarbaşı idi.2 Süleyman tahta çıktığı dönemde hassa mimarbaşı, I. Selim döneminde göreve gelen Acem Ali’ydi.2 1538 veya 1539 yılında ölen Acem Ali’nin ardından yerine gelen ve Süleyman döneminde yapılan mimari eserlerin çoğunda imzası bulunan Mimar Sinan, Osmanlı döneminin en büyük mimarlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Sanatsal gelişmeler
I. Süleyman’ın saltanatı döneminde yetişen başlıca şairler arasında Fuzûlî, Bâki, Pir Sultan Abdal ve Bağdatlı Ruhi gösterilmektedir. Matrakçı Nasuh ise dönemin önemli ressam, tarihçi ve minyatür sanatçılarındandı. Yine bu çağda yaşayan ve Süleymanname’yi yazan şehnameci Arifî, nakkaş Nigarî ve hattat Ahmed Karahisarî de dönemin önde gelen sanatçıları arasında yer almaktadır.
Sultan Süleyman döneminde ayrıca sadrazam Pargalı Makbul İbrahim Paşa, Mohaç Meydan Savaşı sonrasında Budin’den İstanbul’a Üç Güzeller olarak anılan mitolojik heykeller getirmiş ve At Meydanında bulunan sarayına dikmiştir. Bu heykeller her ne kadar ilgi uyandırsa da bazı çevreler tarafından put olarak görülüp hoş karşılanmadığı için kalıcı olamamıştır. Bu heykellerin yanı sıra, Budin’den bazı Doğu ve Batı düşünürlerinin eserleri İstanbul’a getirilmiş ve kütüphane oluşturulmuştur. Bu eserler, Macar kralı Matthias Corvinus’un kurduğu geniş kütüphaneden savaş ganimeti olarak elde edilmiştir. Süleyman bu yönüyle Osmanlı kütüphane kültüründe etkili ve önemli bir padişah olarak yer alır.

 

Eğitim

Sultan Süleyman döneminde çok sayıda medrese kurulmuştur. Bu dönemde sarayda kurulan kütüphanelerden çok, medrese ve külliyelerde kurulan kütüphanelerin ön planda olduğu görülmektedir. Bu da, devletin halkın eğitimini daha ön planda tutmaya başladığının göstergesi olarak görülebilir.
I. Süleyman döneminde kurulan ve Osmanlı Devleti’nin ikinci büyük eğitim kurumu olan Süleymaniye Medreseleri açmış olduğu farklı bilim dalları nedeniyle (özellikle tıp, matematik ve diğer akli bilimler) yeniden bir sınıflamaya gidilmiştir. Sultan Süleyman döneminde yapılan düzenlemeyle Osmanlı medreselerinde eğitim Dahil medreselerinden sonra iki aşamaya ayrılmıştır. Birincisi Sahn-ı Seman medreselerinde hukuk, ilâhiyat ve edebiyat dallarında yapılan eğitim, ikincisi ise Süleymaniye Medreselerinde matematik ve tıp alanlarında yapılan eğitimdir.

 

Özel Hayatı

Saruhan Sancak Beyi olduğu sıralarda hareme giren ve gerçek ismi bilinmediğinden Fülane Hatun olarak geçen kadın, çoğu tarihçi tarafından Süleyman’ın ilk eşi olarak gösterilmektedir. Tarihçi Çağatay Uluçay; Süleyman’ın Hürrem Sultan, Mahidevran Sultan ve Gülfem Hatun olmak üzere üç eşi olduğunu ve başka eşlerinin de olabileceğini söyler. Öte yandan Fülane Hatun’dan dünyaya gelen Mahmud ile Raziye Sultan; Mahidevran Sultan’dan dünyaya gelen Şehzade Mustafa; Hürrem Sultan’dan dünyaya gelen Şehzade Mehmed, Şehzade Abdullah, Şehzade Selim, Şehzade Bayezid, Şehzade Cihangir,Mihrimah Sultan ve annesinin Gülfem Hatun olduğu yönünde görüşler olan Şehzade Murad olmak üzere Süleyman’ın toplamda sekiz erkek ile iki kız çocuğunun olduğu bilinmektedir. Bunlara ek olarak Yılmaz Öztuna; Şehzade Orhan, Şehzade Ahmed, Şehzade Osman, Şehzade Abdullah, Şehzade Mehmed, Şehzade Mehmed, Şehzade Orhan’ı da Süleyman’ın oğlu olarak göstererek bu sayının on beş olduğunu belirtir ve Fatma Sultan adında bir kızı daha olduğunu söyler.

 

Eşleri

Fülane Hatun: Süleyman’ın ilk eşi olup, gerçek adı bilinmemektedir. 1512’de dünyaya gelen Mahmud ile 1519’da dünyaya gelen Raziye’nin annesiydi.
Hürrem Sultan: Sancak beyliği veya 1520’deki tahta çıkışının ardından haremine girdiği tahmin edilen cariye Hürrem Sultan, 1521’de Mahmed’i, 1522’de Mihrimah’ı, 1522 veya 1523’te Abdullah’ı, 1524’te Selim’i, 1525’te Bayezid’i, 1531’de Cihangir’i dünyaya getirdi. 15 Nisan 1558’de vefat etti.
Mahidevran Sultan (bazı kaynaklarda ismi Gülbahar olarak da geçer): 1500 yılı civarında doğan ve cariye kökenli olan Mahidevran Sultan, 1515 yılında Mustafa’yı dünyaya getirdi. Mustafa’nın Süleyman tarafından 6 Ekim 1553’te boğdurulmasının ardından Bursa’da yaşamaya başladı. 3 Şubat 1581’de, Bursa’da vefat etti.
Gülfem Hatun: Süleyman’ın, Hürrem Sultan’dan önceki veya sonraki hasekisi olduğu yönünde görüşler olan, cariye kökenli eşiydi. 1561 veya 1562 yılında vefat eden Gülfem Hatun’un, 1519’da dünyaya gelen ve 12 Ekim 1521’de vefat eden Şehzade Murad’ın annesi olduğu yönünde görüşler mevcuttur.

 

Çocukları

• Şehzade Mahmud: 1512 yılında, Fülane Hatun’dan doğan Süleyman’ın ilk oğluydu. 29 Ekim 1521’de, geçirdiği hastalık sebebiyle vefat etti.

• Şehzade Mustafa: 1515 yılında Mahidevran Sultan’dan dünyaya geldi. Çeşitli sancaklarda sancak beyi olarak görev yaptı. Tahta geçmek istediği söylentilerinin ardından 6 Ekim 1553’te, Konya Ereğlisi’nde babası Süleyman tarafından boğdurtuldu.

• Şehzade Murad: 1519’da dünyaya gelen ve Ekim 1521’de vefat eden Murad’ın annesi kesin olarak bilinmese de annesinin Gülfem Hatun olduğu yönünde iddialar bulunmaktadır.

• Şehzade Mehmed: 1521 yılında Hürrem Sultan’dan dünyaya gelen Mehmed, 1543 yılında vefat etti.

• Mihrimah Sultan: 1522 yılında, Hürrem Sultan’dan dünyaya gelen Süleyman’ın ilk kızıdır. 1578’de vefat etti.

• Şehzade Abdullah: 1522 veya 1523 yılında, Hürrem Sultan’dan dünyaya gelen Abdullah, doğumundan iki üç yıl sonra vefat etti.

• Şehzade Selim: 1524’te Hürrem Sultan’dan dünyaya geldi. Annesi Hürrem Sultan’ın ölümünden sonra, kardeşi Bayezid ile girdiği taht mücadelesinde babası Süleyman’ın da desteğini aldı. Süleyman’ın vefatının ardından, II. Selim Osmanlı padişahı oldu. 1574’te ölene kadar padişah olarak kaldı.

• Şehzade Bayezid (1525-1561): 1525’te Hürrem Sultan’dan dünyaya geldi. Hürrem Sultan’ın ölümünden sonra, kardeşi Selim ile taht mücadelesine girdi. Süleyman’ın Selim’in tarafını tutmasıyla İran’a kaçtı. 1561’de Osmanlı elçileri tarafından Kazvin’de boğularak öldürüldü.

• Şehzade Cihangir (1531-1553): 1531’de Hürrem Sultan’dan dünyaya gelen Cihangir, 1553’te vefat etti.

• Şehzade Orhan (1543-1562)

• Şehzade Ahmed

• Şehzade Osman (1545-1562)

• Şehzade Abdullah

• Şehzade Mehmed (1526-1533)

• Şehzade Mehmed (3 yaşında boğdurulduğu bilgisi var)

• Şehzade Orhan (1554-1562)

• İsmi bilinmeyen bir kız

 

Edebî Kimliği
Âlem içre mûteber bir nesne yok devlet gibi
Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi
I. Süleyman Muhibbî mahlasıyla şiirler yazan Süleyman’ın bir de divanı vardır. Nadiren de olsa Muhib, I. Süleyman, Meftûnî, Âcizî mahlaslarını kullandığı hacimli divanında tam 2779 adet gazel bulunmaktadır ki divan şairleri arasında en fazla gazel yazmış olan Zâtî’nin bile ulaştığı gazel sayısı 1825’tir. Kanuni böylece divan edebiyatının en fazla gazel yazan şairi olmuştur.

Kaynakça
Mansel, Phillip (1998). Constantinople: City of the World’s Desire, 1453–1924, New York: St. Martin’s Griffin. ISBN 978-0312187088.
• Clot, André (1992). Suleiman the Magnificent: The Man, His Life, His Epoch, Londra: Saqi Books. ISBN 978-0863561269.
• Kinross, Patrick (1979). The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire, New York: Morrow. ISBN 978-0688080938.
• Imber, Colin (2002). The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power, New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-0333613863.
• Celâlzâde Mustafa Çelebi (Şubat 2011). Kanuni’nin Tarihçisinden Muhteşem Çağ, İstanbul: Kariyer Yayıncılık. ISBN 978-9944-300-59-9.
• Sakaoğlu, Necdet (Nisan 2012). Süleyman, Hürrem ve Diğerleri: Bir Dönemin Gerçek Hikayesi.
• Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen (Şubat 2011). “Muhteşem Yüzyılın Anatomisi”. NTV Tarih (25). ISSN 1308-7878.
• Severy, Merle (Kasım 1987). “The World of Süleyman the Magnificent”. National Geographic (172). ISSN 0027-9358.
• Akgündüz, Ahmed; Özturk, Said (2011). Ottoman History: Misperceptions and Truths. IUR Press. ISBN 9789090261089.
• Turnbull, Stephen R (2003). The Ottoman Empire, 1326–1699. Osprey Publishing Ltd. ISBN 9780415969130.
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1983). Osmanlı Tarihi, II. cilt. ISBN 975-16-0012-X.
• Kumrular, Özlem (editör) (2007). Muhteşem Süleyman, İstanbul: Kitap Yayınevi. ISBN 975-6051-77-1.

 

Suleiman the Magnificent
سلطان سليمان اول
Sultan of the Ottoman Empire
Custodian of the Two Holy Mosques
Islamic Caliph
Amir al-Mu’minin
Period Growth of the Ottoman Empire
Coronation 30 September 1520
Full Name Sulemian I
Born 6 November 1494
Birthplace Trabzon
Died 5/6 September 1566 (aged 71)
Place of death Szigetvár, Hungary
Buried Süleymaniye Mosque, Constantinople[1][2] (present day Istanbul)
Predecessor Selim I
Successor Selim II
Consort Hürrem Sultan
Wives Haseki Hürrem Sultan
Mahidevran Sultan
Offspring Shahzade Mahmud (1511–1521)
Shahzade Mustafa (1515–1553)
Shahzade Mehmed (1523–1543)
Mihrimah Sultana (1524–1578)
Selim II (1525–1574)
Shahzade Bayezid (1527–1561)
Shahzade Cihangir (1535–1553)
Royal House House of Osman
Dynasty Ottoman Dynasty
Father Selim I
Valide Sultan

Ayşe Hafsa Sultan

Suleiman I (sʊlɪˈmɑːn/; Ottoman Turkish: سلطان سليمان اول, Sultān Suleimān-i evvel or قانونى سلطان سليمان‎, Kānūnī Sultān Suleimān, Modern Turkish: I. Süleyman (Turkish pronunciation: [sylejˈmɑn]) or Kanuni Sultan Süleyman; 6 November 1494 – 5/6/7 September 1566) was the tenth and longest-reigning Emperor, Sultan of the Ottoman Empire, from 1520 to his death in 1566. He is known in the West as Suleiman the Magnificent and in the East, as “The Lawgiver” (Turkish: Kanuni; Arabic: القانونى‎, al‐Qānūnī), for his complete reconstruction of the Ottoman legal system. Suleiman became a prominent monarch of 16th century Europe, presiding over the apex of the Ottoman Empire’s military, political and economic power. Suleiman personally led Ottoman armies to conquer the Christian strongholds of Belgrade, Rhodes, and most of Hungary before his conquests were checked at the Siege of Vienna in 1529. He annexed most of the Middle East in his conflict with the Safavids and large swathes of North Africa as far west as Algeria. Under his rule, the Ottoman fleet dominated the seas from the Mediterranean to the Red Sea and the Persian Gulf.

At the helm of an expanding empire, Suleiman personally instituted legislative changes relating to society, education, taxation, and criminal law. His canonical law (or the Kanuns) fixed the form of the empire for centuries after his death. Not only was Suleiman a distinguished poet and goldsmith in his own right; he also became a great patron of culture, overseeing the golden age of the Ottoman Empire’s artistic, literary and architectural development. He spoke five languages: Ottoman Turkish, Arabic, Chagatai (a dialect of Turkic languages and related to Uyghur and Uzbek), Persian and Russian.
In a break with Ottoman tradition, Suleiman married a harem girl, Roxelana, who became Hürrem Sultan; her intrigues as queen in the court and power over the Sultan made her quite renowned. Their son, Selim II, succeeded Suleiman following his death in 1566 after 46 years of rule.

Early life

 

Suleiman was born in Trabzon along the coast of the Black Sea, probably on 6 November 1494. His mother was Valide Sultan Aishe Hafsa Sultan or Hafsa Hatun Sultan, who died in 1534. At the age of seven, he was sent to study science, history, literature, theology, and military tactics in the schools of the Topkapı Palace in Constantinople. As a young man, he befriended Pargalı Ibrahim, a slave who later became one of his most trusted advisers. From the age of seventeen, young Suleiman was appointed as the governor of first Kaffa (Theodosia), then Sarukhan (Manisa) with a brief tenure at Adrianople (now Edirne). Upon the death of his father, Selim I (1465–1520), Suleiman entered Constantinople and acceded to the throne as the tenth Ottoman Sultan. An early description of Suleiman, a few weeks following his accession, was provided by the Venetian envoy Bartolomeo Contarini: “He is twenty-six years of age, tall, but wiry, and of a delicate complexion. His neck is a little too long, his face thin, and his nose aquiline. He has a shade of a moustache and a small beard; nevertheless he has a pleasant mien, though his skin tends to pallor. He is said to be a wise Lord, fond of study, and all men hope for good from his rule.” Some historians claim that in his youth Suleiman had an admiration for Alexander the Great. He was influenced by Alexander’s vision of building a world empire that would encompass the east and the west, and this created a drive for his subsequent military campaigns in Asia and in Africa, as well as in Europe.

 

Military campaigns

Conquests in Europe

 

Upon succeeding his father, Suleiman began a series of military conquests, eventually suppressing a revolt led by the Ottoman-appointed governor of Damascus in 1521. Suleiman soon made preparations for the conquest of Belgrade from the Kingdom of Hungary -something his great- grandfather Mehmed II had failed to achieve. Its capture was vital in eliminating the Hungarians who, following the defeats of the Serbs, Bulgarians, Byzantines and Albanians, remained the only formidable force who could block further Ottoman gains in Europe. Suleiman encircled Belgrade and began a series of heavy bombardments from an island in the Danube. With a garrison of only 700 men, and receiving no aid from Hungary, Belgrade fell in August 1521.

News of the conquest of one of Christendom’s major strongholds spread fear across Europe. As the ambassador of the Holy Roman Empire to Constantinople was to note, “The capture of Belgrade was at the origin of the dramatic events which engulfed Hungary. It led to the death of King Louis, the capture of Buda, the occupation of Transylvania, the ruin of a flourishing kingdom and the fear of neighbouring nations that they would suffer the same fate…”

The road to Hungary and Austria lay open, but Suleiman diverted his attention to the Eastern Mediterranean island of Rhodes, the home base of the Knights Hospitaller. In the summer of 1522, taking advantage of the navy he inherited from his father, Suleiman dispatched an armada of some 400 ships while personally leading an army of 100,000 across Asia Minor to a point opposite the island. Following a siege of five months with brutal encounters, Rhodes capitulated and Suleiman allowed the Knights of Rhodes to depart. They eventually formed their new base in Malta.

As relations between Hungary and the Ottoman Empire deteriorated, Suleiman resumed his campaign in Eastern Europe and on 29 August 1526, he defeated Louis II of Hungary (1506–26) at the Battle of Mohács. In its wake, Hungarian resistance collapsed and the Ottoman Empire became the pre-eminent power in Eastern Europe. Upon encountering the lifeless body of King Louis, Suleiman is said to have lamented: “I came indeed in arms against him; but it was not my wish that he should be thus cut off while he scarcely tasted the sweets of life and royalty.” While Suleiman was campaigning in Hungary, Turkmen tribes in central Anatolia revolted under the leadership of Kalender Çelebi.

Under Charles V and his brother Ferdinand, Archduke of Austria, the Habsburgs reoccupied Buda and took Hungary. As a result, in 1529, Suleiman once again marched through the valley of the Danube and regained control of Buda and in the following autumn laid siege to Vienna. It was to be the Ottoman Empire’s most ambitious expedition and the apogee of its drive towards the West. With a reinforced garrison of 16,000 men, the Austrians inflicted upon Suleiman his first defeat, sowing the seeds of a bitter Ottoman-Habsburg rivalry which lasted until the 20th century. A second attempt to conquer Vienna failed in 1532, with Suleiman retreating before reaching the city. In both cases, the Ottoman army was plagued by bad weather (forcing them to leave behind essential siege equipment) and was hobbled by overstretched supply lines.

By the 1540s a renewal of the conflict in Hungary presented Suleiman with the opportunity to avenge the defeat suffered at Vienna. Some Hungarian nobles proposed that Ferdinand, Archduke of Austria (1519–64), who was ruler of neighbouring Austria and tied to Louis II’s family by marriage, be King of Hungary, citing previous agreements that the Habsburgs would take the Hungarian throne if Louis died without heirs. However, other nobles turned to the nobleman John Zápolya who, being supported by Suleiman, remained unrecognized by the Christian powers of Europe.

In 1541 the Habsburgs once again engaged in conflict with the Ottomans, attempting to lay siege to Buda. With their efforts repulsed, and more Habsburg fortresses captured as a result, Ferdinand and his brother Charles V were forced to conclude a humiliating five-year treaty with Suleiman. Ferdinand renounced his claim to the Kingdom of Hungary and was forced to pay a fixed yearly sum to the Sultan for the Hungarian lands he continued to control. Of more symbolic importance, the treaty referred to Charles V not as ‘Emperor’, but in rather plainer terms as the ‘King of Spain’, leading Suleiman to consider himself the true ‘Caesar’.

With his main European rivals subdued, Suleiman had assured the Ottoman Empire a powerful role in the political landscape of Europe.

 

 

Ottoman–Safavid War

 

As Suleiman stabilized his European frontiers, he now turned his attention to the ever present threat posed by the Shi’a Safavid dynasty of Persia. Two events in particular were to precipitate a recurrence of tensions. First, Shah Tahmasp had the Baghdad governor loyal to Suleiman killed and replaced with an adherent of the Shah, and second, the governor of Bitlis had defected and sworn allegiance to the Safavids.] As a result, in 1533, Suleiman ordered his Grand Vizier Pargalı Ibrahim Pasha to lead an army into Asia where he retook Bitlis and occupied Tabriz without resistance. Having joined Ibrahim in 1534, Suleiman made a push towards Persia, only to find the Shah sacrificing territory instead of facing a pitched battle, resorting to harassment of the Ottoman army as it proceeded along the harsh interior. When in the following year Suleiman and Ibrahim made a grand entrance into Baghdad, its commander surrendered the city, thereby confirming Suleiman as the leader of the Islamic world and the legitimate successor to the Abbasid Caliphs.

 

Attempting to defeat the Shah once and for all, Suleiman embarked upon a second campaign in 1548–1549. As in the previous attempt, Tahmasp avoided confrontation with the Ottoman army and instead chose to retreat, using scorched earth tactics in the process and exposing the Ottoman army to the harsh winter of the Caucasus. Suleiman abandoned the campaign with temporary Ottoman gains in Tabriz and the Urmia region, a lasting presence in the province of Van, and some forts in Georgia. In 1553 Suleiman began his third and final campaign against the Shah. Having initially lost territories in Erzurum to the Shah’s son, Suleiman retaliated by recapturing Erzurum, crossing the Upper Euphrates and laying waste to parts of Persia. The Shah’s army continued its strategy of avoiding the Ottomans, leading to a stalemate from which neither army made any significant gain. In 1554, a settlement was signed which was to conclude Suleiman’s Asian campaigns. It included the return of Tabriz, but secured Baghdad, lower Mesopotamia, the mouths of the river Euphrates and Tigris, as well as part of the Persian Gulf. The Shah also promised to cease all raids into Ottoman territory.

 

Campaigns in the Indian Ocean

 

Capture of Aden (1548), Ottoman expedition to Aceh, and Indian Ocean campaigns

 

Aden cannon of Suleiman, founded by Mohammed İbn Hamza in 1530-31 for an Ottoman invasion of Portuguese possession at Diu. The cannon was taken away after the capture of Aden in 1839 by Cap. H.Smith of HMS Volage. (Tower of London)

 

Ottoman ships had been sailing in the Indian Ocean, since the year 1518. Ottoman Admirals such as: Hadim Suleiman Pasha, Seydi Ali Reis[30] and Kurtoğlu Hızır Reis are known to have voyaged to the Mughal imperial ports of Thatta, Surat and Janjira. The Mughal Emperor Akbar, himself is known to have exchanged six documents with Suleiman the Magnificent.

 

In the Indian Ocean, Suleiman led several naval campaigns against the Portuguese in an attempt to remove them and reestablish trade with India. Aden in Yemen was captured by the Ottomans in 1538, in order to provide an Ottoman base for raids against Portuguese possessions on the western coast of modern Pakistan and India. Sailing on to India, the Ottomans failed against the Portuguese at the Siege of Diu in September 1538, but then returned to Aden where they fortified the city with 100 pieces of artillery. From this base, Sulayman Pasha managed to take control of the whole country of Yemen, also taking Sa’na. Aden rose against the Ottomans however and invited the Portuguese instead, so that the Portuguese were in control of the city until its seizure by Piri Reis in the Capture of Aden (1548).

 

With its strong control of the Red Sea, Suleiman successfully managed to dispute control of the Indian trade routes to the Portuguese and maintained a significant level of trade with the Mughal Empire of South Asia throughout the 16th century. His admiral Piri Reis led an Ottoman fleet in the Indian Ocean, achieving the Capture of Muscat in 1552.

 

In 1564, Suleiman received an embassy from Aceh (modern Indonesia), requesting Ottoman support against the Portuguese. As a result an Ottoman expedition to Aceh was launched, which was able to provide extensive military support to the Acehnese.

 

Mediterranean and North Africa

 

Franco-Ottoman alliance, Barbarossa Hayreddin Pasha, Italian War of 1542–1546, and Siege of Malta (1565)

 

Having consolidated his conquests on land, Suleiman was greeted with the news that the fortress of Koroni in Morea (the modern Peloponnese) had been lost to Charles V’s admiral, Andrea Doria. The presence of the Spanish in the Eastern Mediterranean concerned Suleiman, who saw it as an early indication of Charles V’s intention to rival Ottoman dominance in the region. Recognizing the need to reassert the navy’s preeminence in the Mediterranean, Suleiman appointed an exceptional naval commander in the form of Khair ad Din, known to Europeans as Barbarossa. Once appointed admiral-in-chief, Barbarossa was charged with rebuilding the Ottoman fleet, to such an extent that the Ottoman navy equalled in number those of all other Mediterranean countries put together. In 1535 Charles V won an important victory against the Ottomans at Tunis, which together with the war against Venice the following year, led Suleiman to accept proposals from Francis I of France to form an alliance against Charles. In 1538, the Spanish fleet was defeated by Barbarossa at the Battle of Preveza, securing the eastern Mediterranean for the Turks for 33 years until the defeat at the Battle of Lepanto in 1571.

 

East of Morocco, huge territories in North Africa were annexed. The Barbary States of Tripolitania, Tunisia, and Algeria became autonomous provinces of the Empire, serving as the leading edge of Suleiman’s conflict with Charles V, whose attempt to drive out the Turks failed in 1541. The piracy carried on thereafter by the Barbary pirates of North Africa can be seen in the context of the wars against Spain. For a short period Ottoman expansion secured naval dominance in the Mediterranean. Ottoman navies also controlled the Red Sea, and held the Persian Gulf until 1554, when their ships were defeated by the navy of the Portuguese Empire. The Portuguese had taken Ormus (in the Strait of Hormuz) in 1515 and would continue to vie with Suleiman’s forces for control of Aden, in present-day Yemen.

 

In 1542, facing a common Habsburg enemy, Francis I sought to renew the Franco-Ottoman alliance. As a result, Suleiman dispatched 100 galleys under Barbarossa to assist the French in the western Mediterranean. Barbarossa pillaged the coast of Naples and Sicily before reaching France where Francis made Toulon the Ottoman admirals naval headquarters. The same campaign had seen Barbarossa attack and capture Nice in 1543. By 1544, a peace between Francis I and Charles V had put a temporary end to the alliance between France and the Ottoman Empire.

 

Elsewhere in the Mediterranean, when the Knights Hospitallers were reestablished as the Knights of Malta in 1530, their actions against Muslim navies quickly drew the ire of the Ottomans who assembled another massive army in order to dislodge the Knights from Malta. The Ottomans invaded in 1565, undertaking the Great Siege of Malta, which began on May 18 and lasted until September 8, and is portrayed vividly in the frescoes of Matteo Perez d’Aleccio in the Hall of St. Michael and St. George. At first it seemed that this would be a repeat of the battle on Rhodes, with most of Malta’s cities destroyed and half the Knights killed in battle; but a relief force from Spain entered the battle, resulting in the loss of 30,000 Ottoman troops and the victory of the local Maltese citizenry.

 

Administrative Reforms

 

While Sultan Suleiman was known as “the Magnificent” in the West, he was always Kanuni Suleiman or “The Lawgiver” to his own Ottoman subjects. As the historian Lord Kinross notes, “Not only was he a great military campaigner, a man of the sword, as his father and great-grandfather had been before him. He differed from them in the extent to which he was also a man of the pen. He was a great legislator, standing out in the eyes of his people as a high-minded sovereign and a magnanimous exponent of justice”. The overriding law of the empire was the Shari’ah, or Sacred Law, which as the divine law of Islam was outside of the Sultan’s powers to change. Yet an area of distinct law known as the Kanuns (canonical legislation) was dependent on Suleiman’s will alone, covering areas such as criminal law, land tenure and taxation. He collected all the judgments that had been issued by the nine Ottoman Sultans who preceded him. After eliminating duplications and choosing between contradictory statements, he issued a single legal code, all the while being careful not to violate the basic laws of Islam. It was within this framework that Suleiman, supported by his Grand Mufti Ebussuud, sought to reform the legislation to adapt to a rapidly changing empire. When the Kanun laws attained their final form, the code of laws became known as the Kanun‐i Osmani, or the “Ottoman laws”. Suleiman’s legal code was to last more than three hundred years.

 

Suleiman gave particular attention to the plight of the rayas, Christian subjects who worked the land of the Sipahis. His Kanune Raya, or “Code of the Rayas”, reformed the law governing levies and taxes to be paid by the rayas, raising their status above serfdom to the extent that Christian serfs would migrate to Turkish territories to benefit from the reforms. The Sultan also played a role in protecting the Jewish subjects of his empire for centuries to come. In late 1553 or 1554, on the suggestion of his favorite doctor and dentist, the Spanish Jew Moses Hamon, the Sultan issued a firman formally denouncing blood libels against the Jews. Furthermore, Suleiman enacted new criminal and police legislation, prescribing a set of fines for specific offences, as well as reducing the instances requiring death or mutilation. In the area of taxation, taxes were levied on various goods and produce, including animals, mines, profits of trade, and import-export duties. In addition to taxes, officials who had fallen into disrepute were likely to have their land and property confiscated by the Sultan.

 

Education was another important area for the Sultan. Schools attached to mosques and funded by religious foundations provided a largely free education to Muslim boys in advance of the Christian countries of the time. In his capital, Suleiman increased the number of mektebs (primary schools) to fourteen, teaching boys to read and write as well as the principles of Islam. Young men wishing further education could proceed to one of eight medreses (colleges), whose studies included grammar, metaphysics, philosophy, astronomy, and astrology. Higher medreses provided education of university status, whose graduates became imams or teachers. Educational centers were often one of many buildings surrounding the courtyards of mosques, others included libraries, refectories, fountains, soup kitchens and hospitals for the benefit of the public.

 

Cultural Achievements

 

Ottoman miniature art during the reign of Suleiman the Magnificent.

 

Under Suleiman’s patronage, the Ottoman empire entered the golden age of its cultural development. Hundreds of imperial artistic societies (called the Ehl-i Hiref, “Community of the Talented”) were administered at the Imperial seat, the Topkapı Palace. After an apprenticeship, artists and craftsmen could advance in rank within their field and were paid commensurate wages in quarterly annual installments. Payroll registers that survive testify to the breadth of Suleiman’s patronage of the arts, the earliest of documents dating from 1526 list 40 societies with over 600 members. The Ehl-i Hiref attracted the empire’s most talented artisans to the Sultan’s court, both from the Islamic world and recently conquered territories in Europe, resulting in a blend of Islamic, Turkish and European cultures. Artisans in service of the court included painters, book binders, furriers, jewellers and goldsmiths. Whereas previous rulers had been influenced by Persian culture (Suleiman’s father, Selim I, wrote poetry in Persian), Suleiman’s patronage of the arts had seen the Ottoman Empire assert its own artistic legacy.

 

Suleiman himself was an accomplished poet, writing in Persian and Turkish under the nom de plume Muhibbi (Lover). Some of Suleiman’s verses have become Turkish proverbs, such as the well-known Everyone aims at the same meaning, but many are the versions of the story. When his young son Mehmed died in 1543, he composed a moving chronogram to commemorate the year: Peerless among princes, my Sultan Mehmed. In addition to Suleiman’s own work, many great talents enlivened the literary world during Suleiman’s rule, including Fuzuli and Baki. The literary historian E. J. W. Gibb observed that “at no time, even in Turkey, was greater encouragement given to poetry than during the reign of this Sultan”.Suleiman’s most famous verse is:

 

The people think of wealth and power as the greatest fate,

 

But in this world a spell of health is the best state. What men call sovereignty is a worldly strife and constant war;

 

Worship of God is the highest throne, the happiest of all estates.

 

Suleiman also became renowned for sponsoring a series of monumental architectural developments within his empire. The Sultan sought to turn Constantinople into the center of Islamic civilization by a series of projects, including bridges, mosques, palaces and various charitable and social establishments. The greatest of these were built by the Sultan’s chief architect, Mimar Sinan, under whom Ottoman architecture reached its zenith. Sinan became responsible for over three hundred monuments throughout the empire, including his two masterpieces, the Süleymaniye and Selimiye mosques—the latter built in Adrianople (now Edirne) in the reign of Suleiman’s son Selim II. Suleiman also restored the Dome of the Rock in Jerusalem and the Jerusalem city walls (which are the current walls of the Old City of Jerusalem), renovated the Kaaba in Mecca, and constructed a complex in Damascus.

 

Personal Life

Hürrem Sultan

 

Suleiman was infatuated with Hürrem Sultan, a harem girl from Ruthenia, then part of Poland. In the West foreign diplomats, taking notice of the palace gossip about her, called her “Russelazie” or “Roxelana”, referring to her Ruthenian (Ukrainian) origins. The daughter of an Orthodox priest, she was captured by Tatars from Crimea, sold as a slave in Constantinople, and eventually rose through the ranks of the Harem to become Suleiman’s favourite. Breaking with two centuries of Ottoman tradition, a former concubine had thus become the legal wife of the Sultan, much to the astonishment of observers in the palace and the city. He also allowed Hürrem Sultan to remain with him at court for the rest of her life, breaking another tradition—that when imperial heirs came of age, they would be sent along with the imperial concubine who bore them to govern remote provinces of the Empire, never to return unless their progeny succeeded to the throne. Under his pen name, Muhibbi, Suleiman composed this poem for Roxelana:

 

“Throne of my lonely niche, my wealth, my love, my moonlight.

 

My most sincere friend, my confidant, my very existence, my Sultan, my one and only love.

 

The most beautiful among the beautiful… My springtime, my merry faced love, my daytime, my sweetheart, laughing leaf… My plants, my sweet, my rose, the one only who does not distress me in this world… My Constantinople, my Caraman, the earth of my Anatolia

 

My Badakhshan, my Baghdad and Khorasan My woman of the beautiful hair, my love of the slanted brow, my love of eyes full of mischief… I’ll sing your praises always I, lover of the tormented heart, Muhibbi of the eyes full of tears, I am happy.”

 

Pargalı Ibrahim Pasha

 

Pargalı Ibrahim Pasha was the boyhood friend of Suleiman. Ibrahim was originally a Christian Greek and when he was young was educated at the Palace School under the devshirme system. Suleiman made him the royal falconer, then promoted him to first officer of the Royal Bedchamber. Ibrahim Pasha rose to Grand Vizier in 1523 and commander-in-chief of all the armies. Suleiman also conferred upon Ibrahim Pasha the honor of beylerbey of Rumelia, granting Ibrahim authority over all Turkish territories in Europe, as well as command of troops residing within them in times of war. According to a 17th century chronicler, Ibrahim had asked Suleiman not to promote him to such high positions, fearing for his safety; to which Suleiman replied that under his reign no matter what the circumstance, Ibrahim would never be put to death. Yet Ibrahim eventually fell from grace with the Sultan. During his thirteen years as Grand Vizier, his rapid rise to power and vast accumulation of wealth had made Ibrahim many enemies among the Sultan’s court. Reports had reached the Sultan of Ibrahim’s impudence during a campaign against the Persian Safavid empire: in particular his adoption of the title serasker sultan was seen as a grave affront to Suleiman.

 

Suleiman’s suspicion of Ibrahim was worsened by a quarrel between the latter and the Minister of Finance Iskender Chelebi. The dispute ended in the disgrace of Chelebi on charges of intrigue, with Ibrahim convincing Suleiman to sentence the Minister to death. Before his death however, Chelebi’s last words were to accuse Ibrahim of conspiracy against the Sultan. These dying words convinced Suleiman of Ibrahim’s disloyalty, and on 15 March 1536 Ibrahim’s lifeless body was discovered in the Topkapi Palace. Suleiman later greatly regretted Ibrahim’s execution.

 

Suleiman’s two Haseki Sultans had borne him eight sons, four of whom survived past the 1550s. They were Mustafa, Selim, Bayezid, and Jihangir. Of these, only Mustafa was not Hürrem Sultan’s son, but rather Mahidevran Gülbahar Sultan‘s (“Rose of Spring”), and therefore preceded Hürrem’s children in the order of succession. Hürrem was aware that should Mustafa become Sultan her own children would be strangled. Yet Mustafa was recognised as the most talented of all the brothers and was supported by Pargalı İbrahim Pasha, who was by this time Suleiman’s Grand Vizier. The Austrian ambassador Busbecq would note “Suleiman has among his children a son called Mustafa, marvellously well educated and prudent and of an age to rule, since he is 24 or 25 years old; may God never allow a Barbary of such strength to come near us”, going on to talk of Mustafa’s “remarkable natural gifts”.  Hürrem is usually held at least partly responsible for the intrigues in nominating a successor. Although she was Suleiman’s wife, she exercised no official public role. This did not, however, prevent Hürrem from wielding powerful political influence. Since the Empire lacked any formal means of nominating a successor, succession usually involved the death of competing princes in order to avert civil unrest and rebellions. In attempting to avoid the execution of her sons, Hürrem used her influence to eliminate those who supported Mustafa’s accession to the throne. Thus in power struggles apparently instigated by Hürrem,  Suleiman had Ibrahim murdered and replaced with her sympathetic son-in-law, Rüstem Pasha. By 1552, when the campaign against Persia had begun with Rustem appointed commander-in-chief of the expedition, intrigues against Mustafa began. Rustem sent one of Suleiman’s most trusted men to report that since Suleiman was not at the head of the army, the soldiers thought the time had come to put a younger prince on the throne; at the same time he spread rumors that Mustafa had proved receptive to the idea. Angered by what he came to believe were Mustafa’s plans to claim the throne, the following summer upon return from his campaign in Persia, Suleiman summoned him to his tent in the Ereğli valley, stating he would “be able to clear himself of the crimes he was accused of and would have nothing to fear if he came”.

 

Mustafa was confronted with a choice: either he appeared before his father at the risk of being killed; or, if he refused to attend, he would be accused of betrayal. In the end, Mustafa chose to enter his father’s tent, confident that the support of the army would protect him. Busbecq, who claims to have received an account from an eyewitness, describes Mustafa’s final moments. As Mustafa entered his father’s tent, Suleiman’s Eunuchs attacked Mustafa, with the young prince putting up a brave defence. Suleiman, separated from the struggle only by the linen hangings of the tent, peered through the chamber of his tent and “directed fierce and threatening glances upon the mutes, and by menacing gestures sternly rebuked their hesitation. Thereupon, the mutes in their alarm, redoubling their efforts, hurled Mustafa to the ground and, throwing the bowstring round his neck, strangled him.”

 

Jihangir is said to have died of grief a few months after the news of his half-brother’s murder. The two surviving brothers, Bayezid and Selim, were given command in different parts of the empire. Within a few years, however, civil war broke out between the brothers, each supported by his loyal forces. With the aid of his father’s army, Selim defeated Bayezid in Konya in 1559, leading the latter to seek refuge with the Safavids along with his four sons. Following diplomatic exchanges, the Sultan demanded from the Safavid Shah that Bayezid be either extradited or executed. In return for large amounts of gold, the Shah allowed a Turkish executioner to strangle Bayezid and his four sons in 1561, clearing the path for Selim’s succession to the throne seven years later. On 5/6 September 1566, Suleiman, who had set out from Constantinople to command an expedition to Hungary, died before an Ottoman victory at the Battle of Szigetvár in Hungary.

 

At the time of Suleiman’s death, the Ottoman Empire was one of the world’s foremost powers. Suleiman’s conquests had brought under the control of the Empire the major Muslim cities (Mecca, Medina, Jerusalem, Damascus, and Baghdad), many Balkan provinces (reaching present day Croatia and Austria), and most of North Africa. His expansion into Europe had given the Ottoman Turks a powerful presence in the European balance of power. Indeed, such was the perceived threat of the Ottoman Empire under the reign of Suleiman that ambassador Busbecq warned of Europe’s imminent conquest: “On [the Turks’] side are the resources of a mighty empire, strength unimpaired, habituation to victory, endurance of toil, unity, discipline, frugality and watchfulness… Can we doubt what the result will be?…When the Turks have settled with Persia, they will fly at our throats supported by the might of the whole East; how unprepared we are I dare not say.”

 

Even thirty years after his death “Sultan Solyman” was quoted by the English playwright William Shakespeare as a military prodigy in The Merchant of Venice (Act 2, Scene 1).

 

Suleiman’s legacy was not, however, merely in the military field. The French traveler Jean de Thévenot a century later bears witness to the “strong agricultural base of the country, the well being of the peasantry, the abundance of staple foods, and the pre-eminence of organization in Suleiman’s government”. The administrative and legal reforms which earned him the name Law Giver ensured the Empire’s survival long after his death, an achievement which “took many generations of decadent heirs to undo”.

 

Through his personal patronage, Suleiman also presided over the Golden Age of the Ottoman Empire, representing the pinnacle of the Ottoman Turks’ cultural achievement in the realm of architecture, literature, art, theology and philosophy. Today the skyline of the Bosphorus, and of many cities in modern Turkey and the former Ottoman provinces, are still adorned with the architectural works of Mimar Sinan. One of these, the Süleymaniye Mosque, is the final resting place of Suleiman and Herenzaltan: they are buried in separate domed mausoleums attached to the mosque.

 

Full Style

 

“His Imperial and Sacred Majesty, Sultan Süleyman Khan, the First

 

Sovereign of the House of Osman,

 

Sultan of Sultans,

 

Khan of Khans,

 

Commander of the Faithful and Successor of the Prophet of the Lord of the Universe,

 

Protector of the Holy Cities of Mecca, Medina and Jerusalem,

 

Emperor of The Three Cities of Constantinople, Adrianople and Bursa, and of the Cities of Damascus and Cairo, of all Azerbaijan, of the Magreb, of Barka, of Kairuan, of Aleppo, of the Arabic and the Persian Iraq, of Basra, of El-Hasa strip, of Raka, of Mosul, of Parthia, of Diyar-i bekr, of Kurdistan, of Cilicia, of the provinces of Erzurum, of Sivas, of Adana, of Karaman, of Van, of Barbary, of Abyssinia, of Tunisia, of Tripoli, of Damascus, of Cyprus, of Rhodes, of Crete, of the province of the Morea, of the Mediterranean Sea, the Black Sea and also their coasts, of Anatolia, of Rumelia, of Baghdad, Greece, Turkistan, Tartary, Circassia, of the two regions of Kabarda, of Georgia, of the steppe of the Kypshaks, of the whole country of the Tatars, of Kefe and of all the neighbouring regions, of Bosnia, of the City and Fort of Belgrade, of the province of Serbia, with all the castles, forts and cities, of all Albania, of all Eflak and Bogdania, as well as all the dependencies and borders, and many other countries and cities.”

 

Literature

 

There are many books about the Suleiman the Magnificent. Some of them are listed below.

 

• Defenders of the Faith: Charles V, Suleyman the Magnificent, and the Battle for Europe by James Reston Jr.

 

• Suleiman the Magnificent by Harold Lamb.

 

• Suleyman the Magnificent, Sultan of the Ottomans by Fairfax Downey.

 

• Kanuni Sultan Süleyman’ın Liderlik Sırları by Tarık Altaylı.

 

• Kanuni Sultan Süleyman by Yılmaz Öztuna

 

• Kanuni Sultan Süleyman by Feridun Fazıl Tülbentçi.

 

• Kanuni Muhteşem Yüzyıl’ın Mimarı Sultan Süleyman by Nazım Tektaş

 

• The Shadow of God by Anthony A. Goodman

 

• The Government of the Ottoman Empire in the Time of Suleiman the Magnificent by Albert Howe Lybyer

 

• Soliman Le Magnifique, by Andre Clot

 

• Muhteşem Süleyman ve Hürrem Sultan, by Erhan Afyoncu

 

 

References

 

• Ahmed, Syed Z (2001); The Zenith of an Empire: The Glory of the Suleiman the Magnificent and the Law Giver. A.E.R. Publications. ISBN 978-0-9715873-0-4.

 

• Atıl, Esin (1987); The Age of Sultan Süleyman the Magnificent. Washington, D.C.: National Gallery of Art. ISBN 978-0-89468-098-4.

 

• Atıl, Esin (July/August 1987); “The Golden Age of Ottoman Art”. Saudi Aramco World (Houston, Texas: Aramco Services Co) (4): 24–33. ISSN 1530-5821. http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198704/the.golden.age.of.ottoman.art.htm. Retrieved 2007-04-18.

 

• Barber, Noel (1976); Lords of the Golden Horn: From Suleiman the Magnificent to Kamal Ataturk. London: Pan Books. ISBN 978-0-330-24735-1.

 

• Clot, André (1992); Suleiman the Magnificent: The Man, His Life, His Epoch. London: Saqi Books. ISBN 978-0-86356-126-9.

 

• Garnier, Edith; L’Alliance Impie Editions du Felin, 2008, Paris ISBN 978-2-86645-678-8 Interview

 

• Greenblatt, Miriam (2003); Süleyman the Magnificent and the Ottoman Empire. New York: Benchmark Books. ISBN 978-0-7614-1489-6.

 

• Imber, Colin (2002); The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-333-61386-3.

 

• Kinross, Patrick (1979); The Ottoman centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire. New York: Morrow. ISBN 978-0-688-08093-8.

 

• Labib, Subhi (November 1979); “The Era of Suleyman the Magnificent: Crisis of Orientation”. International journal of Middle East studies (London: Cambridge University Press) 10 (4): 435–451. ISSN 0020-7438.

 

• Lamb, Harold (1951); Suleiman, the Magnificent, Sultan of the East. Garden City, N.Y.: Doubleday. ISBN 1-4067-7271-2. OCLC 397000.

 

• Levey, Michael (1975); The World of Ottoman Art. Thames & Hudson. ISBN 0-500-27065-1.

 

• Lewis, Bernard (2002); What Went Wrong? : Western Impact and Middle Eastern Response. London: Phoenix. ISBN 978-0-7538-1675-2.

 

• Mansel, Phillip (1998); Constantinople: City of the World’s Desire, 1453–1924. New York: St. Martin’s Griffin. ISBN 978-0-312-18708-8.

 

• Merriman, Roger Bigelow (1944); Suleiman the Magnificent, 1520–1566. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 1-4067-7272-0. OCLC 784228.

 

• Severy, Merle (November 1987); “The World of Süleyman the Magnificent”. National geographic (Washington, D.C.: National Geographic Society) (5): 552–601. ISSN 0027-9358.

 

• Sicker, Martin (2000); The Islamic World In Ascendancy : From the Arab Conquests to the Siege of Vienna. Westport, Connecticut: Praeger. ISBN 978-0-275-96892-2.

 

• “Suleiman The Lawgiver”; Saudi Aramco World (Houston, Texas: Aramco Services Co) 15 (2): 8–10. March/April 1964. ISSN 1530-5821.

 

On-line Sources

 

• “1548-49”. The Encyclopedia of World History. 2001. http://www.bartleby.com/67/794.html. Retrieved 2007-04-18.

 

• “1553-55”. The Encyclopedia of World History. 2001. http://www.bartleby.com/67/795.html. Retrieved 2007-04-18.

 

• “A 400 Year Old Love Poem”. Women in World History Curriculum Showcase. http://www.womeninworldhistory.com/sample-10.html. Retrieved 2007-04-18.

 

• Embree, Mark (2004). “Suleiman The Magnificent”. Archived from the original on September 30, 2006.

 

• http://web.archive.org/web/20060930054118/http://www.ccds.charlotte.nc.us/History/MidEast/04/embree/embree.htm. Retrieved 2007-04-18.

 

• Halman, Talat (1988). “Suleyman the Magnificent Poet”. Archived from the original on 2006-03-09. http://web.archive.org/web/20060309091926/http://www.byegm.gov.tr/yayinlarimiz/NEWSPOT/1999/JulyAug/N6.htm. Retrieved 2007-04-18.

 

• “The History of Malta”. 2007. Archived from the original on May 1, 2007. http://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html. Retrieved 2007-04-27.

 

• “Muhibbî (Kanunî Sultan Süleyman)” (in Turkish). Türkçe Bilgi – Kim kimdir? http://www.turkcebilgi.net/kim-kimdir/m/muhibbi-kanuni-sultan-suleyman-31612.html. Retrieved 2008-01-13.

 

• Russell, John (2007-01-26). “The Age of Sultan Suleyman”. New York Times. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260. Retrieved 2007-08-09.

 

• Edward Yapp, Malcolm (2007). “Suleiman I”. Microsoft Encarta. http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_761575054_2/Suleiman_I.html. Retrieved 2008-04-17.

 

• A Guide to Ottoman Bulgaria” by Dimana Trankova, Anthony Georgieff and Professor Hristo Matanov; published by Vagabond Media, Sofia, 2011 www.vagabond.bg/ottomanbulgaria

 

 

 

Further reading

 

• Alum Bati; “Harem Secrets”, Trafford, 2008, ISBN=1-4251-5750-5

 

• Bridge, Anthony (1983); Suleiman the Magnificent, Scourge of Heaven. New York: F. Watts. ISBN 0-88029-169-9. OCLC 9853956.

 

• Downey, Fairfax Davis; The Grand Turke, Suleyman the Magnificent, sultan of the Ottomans. New York: Minton, Balch & Company. OCLC 25776191.

 

• Hooker, Richard; “The Ottomans: Suleyman”. http://www.wsu.edu:8080/~dee/OTTOMAN/SULEYMAN.HTM. Retrieved 2007-09-02.

 

• Lybyer, Albert Howe (1913); The government of the Ottoman empire in the time of Suleiman the Magnificent. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 0-404-14681-3. OCLC 1562148.

 

• André Clot; Soliman Le Magnifique, Fayard, Paris, 1983, 469 p. ISBN 2-213-01260-1

 

من ويكيبيديا، الموسوعة الحرة
اذهب إلى: تصفح, البحث
هذه المقالة عن سليمان القانوني. لتصفح عناوين مشابهة، انظر سليمان (توضيح).
سليمان القانوني
سليمان القانوني (1495م-1566م)
________________________________________
عهد توسع الدولة العثمانية
اللقب السلطان
لقب2 خليفة المسلمين
ولادة 6 نوفمبر 1494
مكان الولادة طرابزون
وفاة 5 سبتمبر/6 سبتمبر 1566 (بعمر 71)
مكان الوفاة سيكتوار، المجر
دفن مسجد سليمان القانوني، إسطنبول
العقيدة مسلم سني
الحكم
التتويج 1520
العائلة الحاكمة آل عثمان
السلالة الملكية العثمانية
سليم الأول
سليم الثاني
العائلة
الأب سليم الأول
الأم عایشه حفصه سلطان
تعديل
سليمان خان الأول بن سليم خان الأول بن بايزيد خان الثاني (بالتركية العثمانية: سليمان بن سليم؛ بالتركية: Süleyman), كان عاشر السلاطين الدولة العثمانية وصاحب أطول حكم من 6 نوفمبر 1520 حتى وفاته في 5/6/7 سنة 1566. عرف عند الغرب باسم سليمان العظيم وفي الشرق باسم سليمان القانوني (في التركية Kanuni) لما قام به من إصلاح في النظام القضائي العثماني. أصبح سليمان حاكمًا بارزًا في أوروبا في القرن السادس عشر، يتزعم قمة سلطة الإمبراطورية العثمانية العسكرية والسياسية والاقتصادية. قاد سليمان الجيوش العثمانية لغزو المعاقل والحصون المسيحية في بلغراد ورودوس وأغلب أراضي مملكة المجر قبل أن يتوقف في حصار فيينا في 1529. ضم أغلب مناطق الشرق الأوسط في صراعه مع الصفويين ومناطق شاسعة من شمال أفريقيا حتى الجزائر. تحت حكمه، سيطرت الأساطيل العثمانية على بحار المنطقة من البحر المتوسط إلى البحر الأحمر حتى الخليج.
في خضم توسيع الإمبراطورية، أدخل سليمان إصلاحات قضائية تهم المجتمع والتعليم والجباية والقانون الجنائي. حدد قانونه شكل الإمبراطورية لقرون عدة بعد وفاته. لم يكن سليمان شاعرا وصائغا فقط بل أصبح أيضا راعيا كبيرا للثقافة ومشرفا على تطور الفنون والأدب والعمارة في العصر الذهبي للإمبراطورية العثمانية. تكلم الخليفة أربعة لغات: العربية والفارسية والصربية الجغائية (لغة من مجموعة اللغات التركية مرتبطة بالأوزبكية والأويغورية).
بعد خرقه لتقليد عثماني، تزوج سليمان فتاة حريم وهي روكسلانا والتي أصبحت من حريم السلطان (بالتركية: Hürrem Sultan) كانت مؤامراتها كملكة في الحاشية وتأثيرها على السلطان قد جعل منها مشهورة جدا. تولى ابنهما سليم الثاني خلافة سليمان بعد وفاته في 1566 بعد 46 سنة من الحكم. يعتبر المؤرخون الغربيون هذا السلطان أحد أعظم الملوك على مر التاريخ لأن نطاق حكمه ضم الكثير من عواصم الحضارات الأخرى كأثينا وصوفيا وبغداد ودمشق وإسطنبول وبودابست وبلغراد والقاهرة وبوخارست وتبريز وغيرهم.
محتويات
[أخف]
• 1 اللقب الكامل
• 2 بداية حياته
• 3 توليه مقاليد السلطة
o 3.1 الحلف مع فرنسا
• 4 ميادين القتال
o 4.1 فتح بلغراد
o 4.2 فتح جزيرة رودس
o 4.3 فتح بلاد المجر والتصادم مع النمسا
o 4.4 الصدام مع الدولة الصفوية
o 4.5 محاربة البرتغاليين
o 4.6 شمال إفريقيا والبحر المتوسط
• 5 تطوير البحرية العثمانية
• 6 مكائد زوجته روكسلان وابنها
• 7 التطور الحضاري
o 7.1 المنمنمات العثمانية
• 8 القانون والإدارة
• 9 أعماله
• 10 وفاته
• 11 ذريته
• 12 إرثه
• 13 أماكن على اسمه
• 14 ملاحظات
• 15 مصادر
• 16 قراءات أخرى
• 17 وصلات خارجية
[عدل] اللقب الكامل
صاحب الجلالة الامبراطورية السلطان سليمان الأول،
حاكم بيت عثمان،
سلطان السلاطين،
خان الخانات، أمير المؤمنين
وخليفة رسول الله في الأرض
حامي المدن المقدسة الثلاث مكة والمدينة والقدس،
امبراطور المدن الثلاث القسطنطينية وأندرينوبول وبورصة ودمشق والقاهرة وأرمينيا كلها والمغريس وبركة والقيروان وحلب وعراق العرب والعجم والبصرة والأحساء وديلان والموصل وبارثية وديار بكر وقيليقية وولاية إرزوروم وسيفاس وأضنة وكارامان وفان وأرض البربر والحبشة وتونس وطرابلس ودمشق وقبرص ورودوس وولاية موريا وبحر مرمرة والبحر الأسود وشواطئه وأناطوايا وروميليا وبغداد وكردستان واليونان وتركستان وتاتاريا وسيركاسيا ومنطقتي كاباردا وجورجيا وسهل كبشاك وكل بلاد التتر وكيفة والبلاد المجاورة لها والبوسنة وتوابعها ومدينة وقلعة بلغراد وولاية صربيا وقلاعها ومدنها وحصونها وكل ألبانيا وإفلاق وبلاد بغدان كما توابعها وحدودها، وعدة مدن وبلدان أخرى.[4]
[عدل] بداية حياته
ولد سليمان في طرابزون الواقعة على سواحل البحر الأسود يوم 6 نوفمبر 1494 لوالدته عايشه حفصة سلطان أو حفصة حاتون سلطان التي ماتت في 1534. حينما بلغ سبع سنوات، ذهب ليدرس العلوم والتاريخ والأدب والفقه والتكتيكات العسكرية في مدارس الباب العالي في القسطنطينية. استصحب في طفولته إبراهيم وهو عبد سيعينه لاحقاً صدراً أعظماً في المستقبل . تولى سليمان الشاب وعمره سبعة عشر سنة منصب والي فيودوسيا ثم ساروخان (مانيسا) ولفترة قصيرة أدرنة. بعد وفاة والده سليم الأول (1465-1520)، دخل سليمان القسطنطنية وتولى الحكم كعاشر السلاطين العثمنيين. يقدم مبعوث جمهورية البندقية، بارتلوميو كونتاريني، أقدم وصف للسلطان بعد أسابيع من توليه الحكم فيقول:يبلغ من العمر الخمسة والعشرين، طويل ونحيف، وبشرته حساسة. عنقه طويل قليلا، وجهه رقيق ومعقوف الأنف. شارباه متدليان ولحيته قصيرة ومع ذلك له طلعة لطيفة مع بشرة تميل إلى الشحوبة. يقال أنه حكيم ومولع بالدراسة والتعلم وكل الرجال يأملون الخير من حكمه وله عمامة كبيرة للغاية. يعتقد بعض المؤرخين أن سليمان الشاب كان يكن التقدير للإسكندر الأكبر. حيث تأثر برؤية ألكسندر لبناء إمبراطورية عالمية من شأنها أن تشمل الشرق والغرب، وهذا خلق دافعا لحملاته العسكرية لاحقة في آسيا وأفريقيا، وكذلك في أوروبا.
سليمان القانوني
[عدل] توليه مقاليد السلطة
تولى السلطان سليمان القانوني بعد موت والده السلطان سليم الأول في 9 شوال 926هـ – 22 سبتمبر 1520م، وبدأ في مباشرة أمور الدولة، وتوجيه سياستها، وكان يستهل خطاباته بالآية الكريمة {إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}[11]، والأعمال التي أنجزها السلطان في فترة حكمه كثيرة وذات شأن في حياة الدولة.
في الفترة الأولى من حكمه نجح في بسط هيبة الدولة والضرب على أيدي الخارجين عليها من الولاة الطامحين إلى الاستقلال، معتقدين أن صغر سن السلطان الذي كان في السادسة والعشرين من عمره فرصة سانحة لتحقيق أحلامهم، لكن فاجأتهم عزيمة السلطان القوية التي لا تلين، فقضى على تمرد “جان بردي الغزالي“ في الشام، و”أحمد باشا“ في مصر، و”قلندر جلبي“ في منطقتي قونيه ومرعش الذي كان شيعيًا جمع حوله نحو ثلاثين ألفًا من الأتباع للثورة على الدولة.
[عدل] الحلف مع فرنسا
كان العداء متبادلا بين ملك فرنسا فرنسوا الأول وشارل الخامس (أو شارلكان) ملك إسبانيا وإمبراطور الإمبراطورية الرومانية المقدسة فكان شارل الخامس بموجب ذلك يحكم أجزاءا شاسعة من أوروبا بما فيها ألمانيا وهولاندا والنمسا والمجر وغيرها، ولأن الملك الفرنسي لم يكن يملك القوة الكافية لمنازلة غريمه ومنازعته على لقب الإمبراطور، حاول التقرب من الدولة العثمانية[12].
وحدث أن ذهب وفد فرنسي إلى سليمان القانوني يطلب منه مهاجمة بلاد المجر في سبيل تشتيت جيوش شارلكان وإضعافها، واكتفى السلطان بكتاب من طرفه يعد فيه بالمساعدة وكان يريد الاستفادة من هذه الفرصة من أجل تسديد ضرباته لمملكة النمسا وتشديد الخناق على دول أوروبا، ومما يجدر الإشارة إليه أن استعانة فرنسا بما لها من قوة وثقل كاثوليكي مسيحي في أوروبا آنذاك بالدولة العثمانية المسلمة يعطي المطلع فكرة عما وصل إليه العثمانيون من قوة وصيت وعالمية في ذلك الزمان.
لقد أثمر هذا الحلف بين الدولتين في إضعاف ممالك شارل الخامس والجمهوريات الإيطالية، فعلى الرغم أن الفرنسيين لم يستطيعوا الانتصار على الإسبان في الغرب إلا أن شارلكان خسر أراض عديدة من أوروبا الشرقية، كما قامت القوات البحرية العثمانية-الفرنسية بقيادة خير الدين بربروس باستعادة مدينة نيس وجزيرة كورسيكا لصالح الفرنسيين كما انتصرت الأساطيل العثمانية على البحرية الإسبانية والإيطالية في مواقع عديدة.
أراد الحلف الفرنسي العثماني غزو إيطاليا بسبب ثراء المدن الإيطالية وازدهار ثقافاتها بالإضافة إلى وجود مقر البابا قائد المسيحية في روما، وبالفعل توجه سليمان الأول بمئة ألف جندي لمهاجمة إيطاليا من الشرق، وهبط خير الدين بربروس من جهة الجنوب في ميناء أوترانة الايطالي، كما تقدم الفرنسيون من جهة الغرب الإيطالي، وكان الهدف من هذا هو هجوم واحد وكبير من ثلاثة جهات، إلا أن توجس الملك الفرنسي من أن يتهم بالردة عن المسيحية من قبل العامة ورجال الدين (لتعاونه عسكريا مع دولة مسلمة) جعله يعلق عملياته العسكرية ويكتفي بمهادنة شارلكان، ولو أن الحملة العسكرية المشتركة تمت كما خطط لها لغدت إيطاليا بكاملها ولاية عثمانية.
[عدل] ميادين القتال
تعددت ميادين القتال التي تحركت فيها الدولة العثمانية لبسط نفوذها في عهد سليمان فشملت أوروبا وآسيا وأفريقيا، فاستولى على بلجراد سنة 927هـ – 1521م وجزيرة رودس سنة 929هـ، وحاصر فيينا سنة 935هـ – 1529م لكنه لم يفلح في فتحها، وأعاد الكَرّة مرة أخرى ولم يكن نصيب تلك المحاولة بأفضل من الأولى. ضم إلى دولته أجزاء من المجر بما فيها عاصمتها بودابست، وجعلها ولاية عثمانية.
وفي إفريقيا، فتحت ليبيا والقسم الأعظم من تونس، وإريتريا، وجيبوتي والصومال،وأصبحت تلك البلاد ضمن نفوذ الدولة العثمانية.
[عدل] فتح بلغراد
بعيد خلافة والده في السلطة، بدأ سليمان سلسلة من المواجهات العسكرية، ومن ضمنها إخماد ثورة دعمها حاكم دمشق في 1521. توجه سليمان بعد ذلك مع صدره الأعظم بيري محمد باشا إلى بلغراد وأعد العدة لغزو مملكة المجر ونجح في ما فشل فيه جده الأكبر محمد الثاني حيث كان المجريون الأعداء الوحيدين المتبقين بعد سقوط البيزنطيين والصرب والبلغار الذين يستطيعون ردعه من مواصلة فتوحاته في أوروبا. حاصر سليمان وجيشه بلغراد ودكها بالمدفعية في قصف شنه من جزيرة مجاورة على نهر الدانوب فلم يبق للرجال السبع مئة إلا الاستسلام في 1521.
سليمان الشاب
انتشر خبر فتح بلغراد كالنار في الهشيم، أحد أحصن قلاع المسيحيين، وانتشر معه الخوف عبر أوروبا. كما ذكر ذلك سفير الإمبراطورية الرومانية المقدسة : كان فتح بلغراد أصل عدة أحداث درامية ضربت المجر أبرزها موت الملك لويس الثاني واحتلال بودا وضم ترانسيلفانيا وتدمير مملكة مزدهرة وخوف البلدان المجاورة التي خافت مواجهة المصير نفسه”[19].
[عدل] فتح جزيرة رودس
أراد العثمانيون فتح جزيرة رودس لموقعها الاستراتيجي في البحر المتوسط ومنعا لأية أساطيل بحرية معادية من العسكرة فيها خلال أوقات الحروب، ولقد استغل السلطان سليمان الأوضاع السياسية التي كانت تمر فيها أوروبا آنذاك من صراعات بين ملوكها وأساقفتها وأمرائها.
عندما أبى رهبان الجزيرة تسليمها إلى العثمانيين، دكت المدفعية العثمانية جدران حصنها المنيع والذي كان يعد أحد أمنع الحصون في العالم في ذلك الحين، ويقال أن القوة البرية العثمانية حفرت ما يقارب 50 سردابا تحت الحصن، وشنوا هجوما على المدينة من تحت الأرض، ولكن القوة المدافعة تفانت في الدفاع عن الجزيرة و ردت هذا الهجوم المفاجئ، كما دافعوا بكل قوة عن حصن جزيرتهم، ويروي أن نساء رودس كانت تعاون رجالها ورهبانها في الدفاع عن أسوار الجزيرة، ولما انقطعت الحلول من أمام رئيس الرهبان مع نفاذ مؤنته وذخيرته آثر التسليم في سنة 929هـ.
بعد دخول الخليفة العثماني رودس ظافرا، اختار كبار القساوسة وفرسانهم مغادرة الجزيرة، فاتجهوا إلى مالطا وأقاموا فيها(وعرفوا بـفرسان القديس يوحنا الأورشليمي أو فرسان مالطا)، وحاصرتها البحرية العثمانية في نهاية عهد القانوني ولكن دون أن تفلح في فتح الجزيرة بسبب دخول الحصار فترة الشتاء.
[عدل] فتح بلاد المجر والتصادم مع النمسا
تحولت طموحات السلطان القانوني إلى بلاد المجر لاسيما بعد تدهور العلاقات معها المراسلات مع التي دارت مع الفرنسيين والذين تقدموا بطلب لدى السلطان لكي يهاجم المجر لإضعاف ملك شارلكان ورفع شيء من الضغط عن الفرنسيين في الغرب.
حشد سليمان الأول الجيوش وسار بها نحو بلاد المجر عبر بلغراد، وبعد عدة فتوحات التقى بالجيش المجري في منطقة موهاكس وجرت معركة موهاكس الفاصلة سنة 932هـ – 1526م التي انتهت بانتصار العثمانيين وتسلم سلطانهم مفاتيح عاصمة المجر بود (و تعني البلد العالي)، ويجدر الإشارة هنا أن بودابست كانت عبارة عن مدينتين منفصلتين آنذاك وهما: بود وبست. استيقضت المقاومة المجرية لكنها فشلت وأصبح العثمانيون القوة المسيطرة في أوروبا الشرقية. وعندما رأى السلطان جثة لويس الهامدة عبر سليمان عن أسفه قائلا: قدمت بالفعل مسلحا إليه ولكن لم تكن نيتي أن يقتل هكذا وهو لم يذق حلاوة الحياة والملك بعد.
عند عودة سليمان الأول من بلاد المجر اصطحب السلطان معه الكثير من نفائس البلاد وخاصة كتب كنيسة ماتياس كورفن، وهي كنيسة اعتاد الأوروبيون على تسميتها بكنيسة التتويج لأن الملوك الأوروبية كانت تتوج فيها، وحول المسلمون تلك الكنيسة إلى مسجد وأضيف إليهاالنقوش العربية، وأعيد المسجد كنيسة عندما خرج العثمانيون من هنغاريا وبقيت النقوش العربية حتى يومنا هذا.
حصار إسرتغون (1543).
في عهد شارل الخامس وأخيه فيردناند، أرشدوق النمسا، أعاد الهابسبورغ احتلالهم لهنغاريا. كرد فعل لذلك، عاد سليمان مرة أخرى عبر وادي الدانوب وأعاد غزو بودا وشن في الخريف الذي تلاه حصار فيينا. كان ذلك أكثر عمل عثماني طموحا في أوروبا وأقصاه امتداد نحو الغرب[24] ولكن انتصر النمساويون ب 20000 رجلا بذلك أصبحت الأراض الهنغارية فيما بعد ساحة حرب بين النمساويين والعثمانين، وكانت الحرب سجالا بين الطرفين لا تلبث أن تنطفئ حتى تشتعل من جديد، ومالت كفة الانتصار للعساكر العثمانية مما جعل النمسا تدفع الجزية للأستانة في معظم الأوقات، وحاصر السلطان فيينا مرة ثانية ولم يتمكن من فتحها في 1532 فانسحب بجيوشه، وذلك لسوء الأحوال الجوية التي كانت تمنع العثمانيين من نقل معدات حصارهم الثقيلة وبعد المسافة عن حاضرة الخلافة وامتداد خطوط الإمداد الطويلة وراء الجيش[25]. بعد ذلك استمر التنافس العثماني-الهاسبورغي حتى مطلع القرن العشرين.
جون سيجسموند ملك المجر مع سليمان في 1556.
بحلول أربعينيات القرن السادس عشر، قدم تجدد الصراع في هنغاريا لسليمان فرصة الثأر لهزيمته في فيينا. اقترح بعض النبلاء المجريون أن يتقرب فرندناند الأول (1519-1564)، حاكم النمسا المجاورة، إلى عائلة لويس الثاني بالزواج ليكون ملك المجر دون ذكر أن اتفاقات سابقة تسمح للهاسبورغ بالاستيلاء على العرش المجري إذا لم يكن هناك وريث للويس. في الطرف الآخر، التف نبلاء مجريون حول جون زابوليا المدعوم من سليمان والذي لم تعترف به القوى المسيحية بأوروبا. في 1541 التقى الهابسبورغ بالعثمانيين في صراع آخر، وحاولو فرض حصار على بودا. بعد صد جهودهم، ووقوع قلاع نمساوية أخرى في يد العثمانيين اضطر فرديناند وأخوه شارل الخامس إلى توقيع معاهدة مذلة مع سليمان مدتها خمس سنوات. تخلى فرديناند عن أطماعه في مملكة المجر وأجبر على دفع فدية سنوية إلى السلطان لقاء إراض مجرية استمر في السيطرة عليها. وفي حركة أكثر رمزية نصت المعاهدة على أن شارل الخامس ليس إمبراطور بل مجرد ملك إسبانيا، مما جعل سليمان يعتبر نفسه القيصر الحقيقي. بعد إذلال أعدائه الأوروبيين أمن سليمان للإمبراطورية العثمانية دورا رياديا في السياسة الأوروبية.
[عدل] الصدام مع الدولة الصفوية
منمنمة عثمانية تعود لعام 1554م تصور سليمان القانوني وجيشه خلال زحفه باتجاه ناخيتشيفان في القفقاس
بعد ثتبيث حدوده في أوروبا اتجه سليمان نحو آسيا حيث قام حملات كبرى ضد الدولة الصفوية لتندلع بذلك الحرب العثمانية الصفوية (1532–1555)، ويرجع السبب في ذلك لحدثين بارزين، الأول هو مقتل والي بغداد الموالي لسليمان على يد الشاه طهماسب وتعويضه بموالي له والثاني تحالف والي بدليس مع الصفويين، ابتدأت من سنة 941هـ – 1533م، حيث نجحت الحملة الأولى في ضم تبريز وبدليس إلى سيطرة الدولة العثمانية دون أي مقاومة، حيث ساق الوزير الأول إبراهيم باشا الجيوش وضم العديد من الحصون والقلاع في طريقه كقلعتي وان وأريوان، وعمل الوزير الأول على بناء قلعة في تبريز وترك فيها من الحامية المنظمة ما يكفي لحفظ الأمن العمومي في 1534.
وفي شهر أيلول (سبتمبر) من نفس السنة وصل سليمان الأول إلى تبريز واستأنف العمليات الحربية بنفسه ضد الشاه طهماسب الذي كان يتراجع بجيشه عوض المواجهة لكن سوء الطرق وكثرة الأوحال وسوء الأحوال الجوية جعلت نقل المدفعية العثمانية الضخمة أمرا محالا، فقام الخليفة بتحويل الوجهة نحو بغداد و بالفعل دخلها بعد هروب حاميتها الصفوية في 1535، وقام السلطان عند دخوله بزيارة قبور الأئمة العظام المتواجدة في العراق مما أكد أحقية سليمان في قيادة العالم الإسلامي وحمل شعلة الخلافة من العباسيين.
قام سليمان بحملة أخرى لهزم الشاه في 1548-1549. كالحملات السابقة تفادى طمهاسب المواجهة المباشرة مع الجيش العثماني واختار التراجع فأحرق أرمينيا (منطقة بإيران) فلم يجد العثمانيون مكانا يقيهم من شتاء القوقاز القاسي. أنهى سليمان حملته بمكاسب عثمانية مؤقتة في تبريز وأرمينيا وموقع دائم في محافظة فان وقلاع في جورجيا. في 1553 بدأ سليمان حملته الثالثة والأخيرة ضد الشاه. بعد خسارة أرضروم في وقت سابق لابن الشاه، استهل سليمان الحملة باسترجاعها وعبور الفرات العلوي وصولا إلى بلاد فارس. أكمل جيش الشاه خطته التي ترمي الترجع وعدم الاشتباك مع العثمانيين مما أدى إلى حالة جمود فلم يكن هناك لا غالب ولا مغلوب. في سنة 962هـ – 1555م أجبر السلطان سليمان الشاه طهماسب على الصلح وأحقية العثمانيين في كل من أريوان وتبريز وشرق الأناضول وأمن بذلك بغداد وجنوب بلاد الرافدين ومصبات الفرات ودجلة وأخذ أجزاء من الخليج العربي[34] ووعد الشاه أيضا بوقف هجوماته في الأراضي العثمانية.
[عدل] محاربة البرتغاليين
مدفع سليمان في عدن، وجده محمد بن حمزة في 1530-31 بعد غزو عثماني في الهند. استولى عليه بعد اجتياح عدن في 1839 الكابتن سميث من سفينة فولاج. يوجد الآن في برج لندن.
الأسطول العثماني في المحيط الهندي في القرن السادس عشر.
أرسل حاكم مدينة أحمد آباد وما حولها رسالة استغاثة إلى الخلافة العثمانية طالبا المساعدة ضد البرتغاليين الذين اجتاحوا بلاده وتمكنوا من السيطرة على أهم ثغورها، فأرسل السلطان خطابا إلى سليمان باشا والي مصر يأمره ببناء عمارة بحرية كبيرة بأسرع ما يمكن وبالفعل قام الوالي ببناء 70 سفينة حربية. اتجه العثمانيون مواجهين نفوذ البرتغاليين في المحيط الهندي والخليج العربي، أولا نحو عدن واحتلوها في 1538 لتشكل قادة لهجوماتهم ضد الممتلكات البرتغالية في الهند. أخفقوا في إسقاط موقع ديو في سبتمبر 1538 لكنهم عادوا إلى عدن وحصنوها بمائة قطعة مدفعية. استولى أويس باشا من العدن على اليمن ابتداءا من قلعة تعز سنة 953هـ 1546م، ودخلت عُمان والأحساء وقطر تحت نفوذ الدولة العثمانية. بعد إحكام السيطرة على البحر الأحمر بدأ سليمان هجومات على الطرق التجارية للسفن البرتغالية المارة نحو الهند وبدأ حركة تجارية مهمة القرن السادس عشر مع الهند[38]. تلقى سليمان في 1564 استغاثة من بعتثه في آتشيه (حاليا في إندونيسيا) تستدعي تدخلا عثمانيا ضد البرتغال. استجاب السلطان وقام بإرسال بعثة العثمانيين إلى آتشيه والتي قدمت لهم الدعم العسكري اللازم للرد .
أدت هذه السياسية إلى الحد من نفوذ البرتغاليين في مياه الشرق الأوسط، كما أغاثت البحرية العثمانية الأقاليم المستغيثة في الهند وآتشيه واستطاع سليمان باشا المذكور أن يسيطر على كافة الحصون التي بناها البرتغاليون.
[عدل] شمال إفريقيا والبحر المتوسط
طالع أيضًا :خير الدين بربروس و الحرب الإيطالية 1542-1546
خير الدين بربروس يهزم اللجنة المقدسة تحت قيادة أندريا دوريا في معركة بروزة في 1538
بعد تثبيت أقدامه على أراضي الإمبراطورية، استقبل سليمان أنباء على أن قائد أساطيل شارل الخامس، أندريا دوريا، احتل حصون كوروني في موريا (حاليا بيلوبونيز). أرق التواجد الإسباني في شرق البحر المتوسط بال سليمان الذي رأى منافسة ضمنية للسيطرة العثمانية في المنطقة. لتأكيد القوة البحرية للعثمانيين في المتوسط، كلف سليمان قائدا بحريا خاصا في شخص خير الدين بربروس المعروف لدى الأوروبيين باسم بارباروسا. عند توليه منصبه، قام بارباروسا بإعادة بناء الأسطول العثماني ليبلغ عدد سفنه مجموع سفن أساطيل الدول المتوسطية مجتمعة. في 1535 انتصر شارل الخامس على العثمانيين في تونس، ومع الحرب ضد جمهورية البندقية في العام التالي قبل سليمان اقتراحات فرانسوا بالتحالف. في 1538 هزم بارباروس الأسطول الإسباني في معركة بروزة وأمن شرق المتوسط للترك لأكثر من 33 سنة حتى الهزيمة في معركة ليبانتو.
عقد فرانسيس I (يسار) وسليمان القانوني(يمين) التحالف الفرنسي العثماني ابتداءا من 1530.
ضم سليمان أراضي واسعة شرق المغرب. أصبحت الدول البربرية وهي طرابلس وتونس والجزائر ولايات ذاتية الحكم في الإمبراطورية وشكلت طليعة جيش سليمان في صراعه مع شارل الخامس الذي حاول إخراج العثمانيين منها وفشل في 1541. تتابعت عمليات الجهاد البحري الذي تزعمه هذه الدول في إطار الحرب ضد إسبانيا. لفترة قصيرة أمنت التوسعات البحرية العثمانية سيطرة لها في المتوسط والبحر الأحمر والخليج العربي حتى 1554 حين هزمت الإمبراطورية البرتغالية السفن العثمانية. أخذ البرتغاليون هرمز (في مضيق هرمز) في 1515 وستستمر منافستهم لسليمان للسيطرة على عدن (حاليا في اليمن).
حصار مالطة في 1565: وصول الأسطول العثماني, للفنان ماتيو بيريز داليتشيو
في 1542 بسبب مواجهتهم لعدو واحد هو الهابسبورغ سعى فرانسوا لتجديد التحالف الفرنسي العثماني وباستجابة لذلك بعث السلطان مائة سفينة[42] تحت قيادة باربروس لمساعدة فرنسا في غرب المتوسط. ضرب باربروس شواطئ صقلية ونابولي قبل وصوله إلى فرنسا حيث قدم تولون كمقر للبحرية العثمانية. في إطار الحملة هاجم وحاصر باربروس نيس في 1543. بحلول 1544، انتهى التحالف الفرنسي العثماني مؤقتا بسبب السلام بين فرنسوا وشارل الخامس.
في مكان آخر في المتوسط، أعاد فرسان القديس يوحنا تشكيل أنفسهم تحت اسم فرسان مالطة في 1530. أثارت أفعالهم ضد سفن المسلمين غضب العثمانيين الذين شكلوا جيشا عظيما لطرد الفرسان من مالطة. غزا العثمانيون مالطة في 1565 وبدأوا حصار مالطة الكبير الذي بدأ في 18 مايو واستمر حتى 8 سبتمبر وصوره الرسام ماتيو بيريز داليتشيو في ردهة سانت ميشيل وسانت جورج. في البداية بدت المعارك كإعادة للمعارك في رودوس حيث دمرت عدة مدن في مالطة وقتل نصف الفرسان أثناء القتال لكن سرعان ما وصلت قوة إمداد من إسبانيا نتج عنها 30000 قتيل في صفوف العثمانيين.
[عدل] تطوير البحرية العثمانية
كانت البحرية العثمانية قد نمت نموًا كبيرًا منذ أيام السلطان بايزيد الثاني، وأصبحت مسؤولة عن حماية مياه البحار التي تطل عليها الدولة، وفي عهد سليمان ازدادت قوة البحرية على نحو لم تشهده من قبل بانضمام “خير الدين برباروسا“، وكان يقود أسطولاً قويًا يهاجم به سواحل إسبانيا والسفن الصليبية في البحر المتوسط، وبعد انضمامه إلى الدولة منحه السلطان لقب “قبودان”.
وقد قام خير الدين -بفضل المساعدات التي كان يتلقاها من السلطان سليمان القانوني- بضرب السواحل الإسبانية، وإنقاذ آلاف من المسلمين في إسبانيا، فقام في سنة 935هـ – 1529م بسبع رحلات إلى السواحل الإسبانية لنقل سبعين ألف مسلم من قبضة الحكومة الإسبانية.
وقد وكل السلطان إلى خير الدين قيادة الحملات البحرية في غرب البحر المتوسط، وحاولت إسبانيا أن تقضي على أسطوله، لكنها تخفق في كل مرة وتتكبد خسائر فادحة، ولعل أقسى هزائمها كانت معركة بروزة سنة 945هـ – 1538م.
وقد انضم أسطول خير الدين إلى الأسطول الفرنسي في حربه مع الهابسيورج، وساعد الفرنسيين في استعادة مدينة نيس 950هـ – 1543م بالإضافة إلى جزيرة كورسيكا.
واتسع نطاق عمل الأسطول العثماني فشمل البحر الأحمر، حيث استولى العثمانيون على سواكن ومصوع، وأخرج البرتغاليين من مياه البحر الأحمر، واستولى العثمانيون على سواحل الحبشة؛ مما أدى إلى انتعاش حركة التجارة بين آسيا والغرب عن طريق البلاد الإسلامية.
[عدل] مكائد زوجته روكسلان وابنها
أرادت إحدى زوجات السلطان المعروفة باسم روكسلان الروسية [48] في المراجع الغربية أو خرم (بتشديد وكسر الراء) في المراجع التركية تمهيد الطريق لابنها سليم ليتولى ميراث أبيه فيما بعد[49]، فاشتغلت بالدسائس وساعدها الصدر الأعظم رستم باشا على ذلك، فانتهز الأخير فرصة سفر ابن السلطان مصطفى في إحدى الحملات العسكرية إلى بلاد فارس وكاتب سليمان الأول يخبره أن ابنه يريد أن يثور عليه كما ثار أبوه(سليم الأول) على جده بايزيد الثاني، فانطلت الحيلة على الخليفة الذي سافر من فوره إلى معسكر الجيش في بلاد فارس متظاهرا بقيادة الجيش بنفسه، واستدعى ابنه إلى خيمته وقتله فور دخوله إياها، وكان للسلطان سليمان ابن آخر يدعى جهانكير توفي أيضا بعد مقتل أخيه مصطفى بقليل من شدة الحزن.
وبعد وفاة روكسلان الروسية، قام ابنها سليم بالكيد لبايزيد ابن السلطان سليمان المتبقي وأخوه من زوجة ثانية، وتمكن من استئجار مربي بايزيد ليسرب له معلومات كاذبة مفادها أن والده الخليفة كان ينوي استخلاف سليم الأصغر سنا على ملك آل عثمان، وجرت مراسلات بين الأخوين تمكن فيها سليم من إثارة غضب بايزيد، وقام الأخير بمس كرامة أبيهما ببعض العبارات في إحدى المراسلات، فأرسل سليم الكتاب إلى الخليفة سليمان الذي غضب غضبا شديدا وكتب إلى بايزيد يوبخه ويأمره بالانتقال من إمارته في قونية إلى مدينة أماسيا، فخشي بايزيد غدر أبيه فجمع قرابة عشرين ألفا من الجنود وآثر التمرد على أبيه، إلا أن نار التمرد أخمدت على يدي جيش الوزير صقللي محمد باشا، وإلتجأ بايزيد مع أبنائه إلى جوار طهماسب شاه فارس، ولكن طهماسب غدر في الابن المسكين وسلمه إلى أبيه بعد أن أظهر له المودة وقبل أن يجيره، وقتل رسل السلطان بايزيد مع أبنائه الأربعة.
[عدل] التطور الحضاري
كان السلطان سليمان القانوني شاعرًا له ذوق فني رفيع، وخطاطًا يجيد الكتابة، وملمًا بعدد من اللغات الشرقية من بينها العربية، وكان له بصر بالأحجار الكريمة، مغرمًا بالبناء والتشييد، فظهر أثر ذلك في دولته، فأنفق بسخاء على المنشآت الكبرى فشيد المعاقل والحصون في رودس وبلجراد وبودا، وأنشأ المساجد والصهاريج والقناطر في شتى أنحاء الدولة، وبخاصة في دمشق ومكة وبغداد، غير ما أنشأه في عاصمته من روائع العمارة.
[عدل] المنمنمات العثمانية
منمنمة عثمانية من كتاب تاريخ السلطان سليمان (987 هـ 1579 م) تصور جنازة السلطان سليمان القانوني
وظهر في عصره أشهر المهندسين المعماريين في التاريخ الإسلامي، سنان آغا، الذي اشترك في الحملات العثمانية، واطّلع على كثير من الطرز المعمارية حتى استقام له أسلوب خاص، ويعد مسجد سليمان القانوني أو (جامع السليمانية) في إسطنبول الذي بناه للسلطان سليمان في سنة 964هـ – 1557م من أشهر الأعمال المعمارية في التاريخ الإسلامي.
وفي عهده وصل فن المنمنمات العثمانية إلى أوجه. وقد قدّم “عارفي” وثائق الحوادث السياسية والاجتماعية التي جرت في عصر سليمان القانوني في منمنمات زاهية، ولمع في هذا العصر عدد من الخطاطين العظام يأتي في مقدمتهم: حسن أفندي جلبي القره حصاري الذي كتب خطوط جامع السليمانية، وأستاذه أحمد بن قره حصاري، وله مصحف بخطه، يعد من روائع الخط العربي والفن الرفيع، وهو محفوظ بمتحف “طوبي قابي”.
وظهر في عهد السلطان سليمان عدد من العلماء، في مقدمتهم: أبو السعود أفندي صاحب التفسير المعروف باسم “إرشاد العقل السليم إلى مزايا الكتاب الكريم”.
[عدل] القانون والإدارة
نقش غائر لسليمان يزين مجلس النواب الأمريكي. وهو واحد من النقوش الثلاثة والعشرين التي تكرم ساني القوانين عبر التاريخ.
غير أن الذي اشتهر به واقترن باسمه هو وضعه للقوانين التي تنظم الحياة في دولته الكبيرة. حيث كان القانون السائد في الإمبراطورية هو الشريعة الإسلامية وكان تغييرها خارج صلاحيات السلطان. حتى ظهر قانون سليمان الذي غطى مجالات القانون الجنائي وحيازة الأراضي والجبايات. جمع فيه جميع الأحكام التي صدرت من قبل السلاطين العثمانيين التسعة الذين سبقوه. وبعد القضاء على الازدواجية والاختيار بين التصريحات المتناقضة، أصدر مدونة قانونية واحدة، وراعى فيها الظروف الخاصة لأقطار دولته، وحرص على أن تتفق مع الشريعة الإسلامية والقواعد العرفية،. كانت هذه الإصلاحات في إطار سعي سليمان، بدعم من المفتي أبو السعود أفندي، إلى إصلاح التشريع للتكيف مع تغيير الإمبراطورية السريع. حينما وصل القانون إلى شكله النهائي سمي القانون العثماني (بالتركية: kanun‐i Osmani) أو قانون السلطان سليمان (بالتركية العثمانية: قانون نامه سلطان سليمان) وبقي جاريا العمل به قرابة ثلاثمئة سنة أي حتى مطلع القرن الثالث عشر الهجري – التاسع عشر الميلادي، كما جعل أكبر الوظائف العلمية وظيفة مفتي، وقسم جيش الإنكشارية إلى ثلاث رتب بحسب سنين خدمتهم.
ولم يطلق الشعب على السلطان سليمان لقب القانوني لوضعه القوانين، وإنما لتطبيقه هذه القوانين بعدالة، ولهذا يعد العثمانيون الألقاب التي أطلقها الأوروبيون على سليمان في عصره مثل: الكبير، والعظيم، قليلة الأهمية والأثر إذا ما قورنت بلقب القانوني الذي يمثّل العدالة.
“ لم يكن قائدا عسكريا عظيما فقط، رجل سلاح، كما كان أبوه وجد جده من قبله بل اختلف عنهم لأنه كان رجل قلم. كان مشرعا عظيما، يقف أمام قومه كحاكم نبيل المشاعر وناصر للعدالة شهم. “
—لورد كينروس
وكان من القوانين التي سنها القانوني أيضا: السماح للانكشارية بخوض الحروب بدون خروج الخليفة على رأسهم، والسماح للوزارء بتداول شؤون الدولة في وجود الصدر الأعظم على رأسهم مندوبا عن السلطان، وكان من مساوئ القانون الأول أن ضعفت سيطرة السلاطين التي تلته على الانكشارية أما الثاني فقد سمح للدسائس أن تحاك على الدولة وعلى السلطان كالدسيسة التي تسببت في مقتل ابنه البكر مصطفى.
أعطى سليمان اهتماما خاصا لحالة الرعايا، وهم العاملون المسيحيون في أراضي السباهى. حيث عدل قانون الرعايا الذي يحكم الجبايات والضرائب التي يدفعها الرعايا ورفع مكانتهم فأصبحوا أحسن من الأقنان إلى حد أن أقنان البلدان المسيحية هاجروا إلى الأراضي العثمانية للاستفادة من الإصلاحات. لعب السلطان دورا هاما في حماية يهود إمبراطوريته لقرون تالية. في أواخر 1553 أو 1554 وتحت اقتراح من طبيبه المفضل، موسى حامون الإسباني اليهودي، أصدر السلطان مرسوما يمنع هجو الدم ضد اليهود . وعلاوة على ذلك، سن سليمان قانونا جنائيا جديدا وقانون شرطة جديدا، يحث على مجموعة من الغرامات على المخالفات الخاصة، فضلا عن الحد من الحالات التي تتطلب القصاص أو التشويه. في المجال الضريبي، كانت الضرائب مفروضة على عدة سلع ومنتجات منها الحيوانات والمعادن والأرباح التجارية ورسوم الاستيراد والتصدير. بالإضافة إلى الضرائب، صادر السلطان أراضي وممتلكات المسؤولين الذين لهم سمعة سيئة.
كان التعليم مجالا مهما للسلطان. منحت مدارس المساجد والتي تمولها المؤسسة الدينية تعليما مجانيا لأطفال المسلمين وكانت متقدمة على تلك في الدول المسيحية في ذلك الوقت . في العاصمة، زاد سليمان عدد الكتابات إلى أربعة عشر تعلم الصغار القراءة والكتابة ومبادئ الإسلام. وأمكن للأطفال الذين رغبوا مواصلة تعليمهم الشروع في واحدة من ثمانية مدارس جامعة، والتي شملت شعبها قواعد اللغة والميتافيزيقيا والفلسفة وعلم الفلك والتنجيم. منحت المدارس الجامعة العليا تعليما بدرجة جامعات اليوم، وأصبح خريجوها أئمة أو معلمين. شملت المراكز التعليمية في كثير من الأحيان واحد من المباني العدة المحيطة بباحات المساجد أما المباني الأخرى فكان بها المكتبات وقاعات الطعام والنوافير ومطابخ الحساء والمستشفيات لصالح العامة.
ولم يكن عهد القانوني العهد الذي بلغت فيه الدولة أقصى حدود لها من الاتساع، وإنما هو العهد الذي تمت فيه إدارة أعظم دولة بأرقى نظام إداري.
[عدل] أعماله
قام سليمان القانوني بالعديد من أعمال التشييد، ففي عصره بنى مدينة السليمانية[بحاجة لمصدر] بالعراق العجمي على انقاض قرية قديمة. كما بنى جامع السليمانية الذي بناه المعماري سنان، والتكية السليمانية في دمشق، كما قام بحملة معمارية في القدس من ضمنها ترميم سور القدس الحالي. كما عرف بسنّه قوانين لتنظيم شؤون الدولة عرفت باسم “قانون نامه سلطان سليمان” أي دستور السلطان سليمان، وظلت هذه القوانين تطبق حتى القرن التاسع عشر الميلادي، وكان ذلك مصدر تلقيبه بالقانوني. ولقد سماه الفرنجه بسليمان العظيم. ويعرف أيضا بلقب سليمان المشرع.
[عدل] وفاته
مات سليمان القانوني أثناء حصار مدينة سيكتوار في 5/6/7 سبتمبر 1566.
[عدل] ذريته
1. محمود (1512-1521): مات وهو طفل.
2. شاه زاد مصطفى الصادق (1515-1553). أكبر أبنائه الذين وصلوا إلى سن البلوغ وولي العهد من 1521 إلى 1553. ولد لسليمان من زوجته الأولى مهدفران واغتيل على طلب من والده في 1553.
3. مراد: مات في 1521 وهو طفل يتعلم المشي.
4. محمد (1521-1543): أكبر أبناءه من روكسلانا ووالي مانيسا في 1542-1543. قبل موته كان يعتبر الوريث الأوفر حظا لخلافة والده.
5. محريمة سلطانة (1522-1578): كبرى بناته من روكسلانا وتزوجت في 1539 رستم باشا، وهو جنرال كرواتي عثماني أصبح حاجبا مرتين لاحقا (1544-1553, 1555-1561). كان لها تأثير كبير على السلطة حيث أصبحت السلطانة الوالدة بين 1566 و 1578.
6. عبد الله (1522-1525): مات وهو طفل.
7. سليم الثاني سارخوش السكير (1524-1574): ابنه من روكسلانا. بعد اغتيال مصطفى في 1553 أصبح ولي العهد وبعد اغتيال بايزيد في 1561 أصبح الوريث الوحيد. فخلف والده في 1566 وتزوج نوربانو سلطان (راكيل ناسي 1525-1583) في 1545. ولد ابنه الأول مراد في 1546 الذي بدوره أصبح سلطانا.
8. بايزيد فاكاسي (1525-1561): ابنه من روكسلانا ومنافس سليم الوحيد لخلافة سليمان وعهد له بعدة مناصب قبل 1559، عندما هزم على يد سليم ولاذ بالفرار إلى المنفى نحو الحاشية الفارسية. اغتيل بناء على طلب من والده في 1561 (مع أبنائه الأربعة).
9. جيهانكير (1531-1553): ابنه من روكسلانا وهو أحدب وقتل بعد مقتل مصطفى.
[عدل] إرثه
قبو (قبر) السلطان في مسجد سليمان القانوني.
تبع فتوحات سليمان توسعات إقليمية مستمرة حتى دور الجمود في 1683.
نعش سليمان في ضريحه الملحق بمسجد سليمان القانوني.
عند وفاة سليمان، أصبحت الإمبراطورية العثمانية بقوتها العسكرية وخيراتها الاقتصادية وتوسعاتها أقوى دولة في العالم[62]. وضعت فتوحات سليمان أهم المدن الإسلامية (مكة والمدينة والقدس ودمشق وبغداد) ومقاطعات البلقان (تصل الآن إلى كرواتيا والنمسا) وأغلب أراضي شمال أفريقيا تحت قبضة العثمانيين. ومنحت التوسعات للعثمانيين مكانة مهمة في موازين القوى مما جعل السفير بسكيك يحذر من غزو وشيك لأوروبا: على طرف [الأتراك] نجد موارد إمبراطورية عظيمة، بقوة لاتصد وتعود على النصر وقدرة تحمل للكدح ووحدة وانضباط وتدبير وترقب… هل يمكن أن يكون لنا شك في النتيجة؟… حين سيغزو الترك بلاد فارس ويستقروا فيها، سوف يحلقون فوق رقابنا مدعومين من الشرق بأكمله؛ لن أستطيع البوح بمدى عدم استعدادنا لذلك. وحتى بعد ثلاثين سنة من وفاته ذكر السلطان سليمان في رائعة الكاتب الإنجليزي ويليام شكسبير تاجر البندقية (الفصل 2، المشهد 1).
لم يظهر إرث سليمان في المجال العسكري وحده بل كان الفرنسي جان دي تيفينوت شاهدا بعد قرن على قوة القاعدة الفلاحية للبلاد ورفاهية الفلاحين ووفرة المواد الغذائية الأساسية والتنظيم في حكومة سليمان. بقيت الإمبراطورية قائمة بعد عدة قرون وذلك بسبب الإصلاحات الحكومية والقضائية التي قام بها والتي عرف بها وهو إنجاز تطلب أجيالا من ذريته لقلبه. ترأس سليمان العصر الذهبي الإمبراطورية العثمانية من خلال رعايته الشخصية لقمة إنجازات العثمانيين الثقافية في مجال الهندسة المعمارية والأدب والفن والفقه والفلسفة. واليوم في أفق البسفور وفي عدة مدن تركية أو مقاطعات عثمانية سابقة لا والت أعمال معمار سنان المعمارية قائمة. أحد هذه الأعمال مسجد سليمان القانوني مستقر جسد سليمان وهرنزتان: مدفونين في ضريحين منفصلين ملحقين بالمسجد.
[عدل] أماكن على اسمه
مسجد السلطان سليمان في ماريوبول, أكرانيا.
بنى رجل الأعمال التركي صالح سيهان المزداد بطربزون مسجد في ماريوبول بأكرانيا مسجد السلطان سليمان القانوني (بالإنكليزية: Kanuni Sultan Süleyman) في 2005 وهو مفتوح لإقامة الصلوات الخمس وصلاة الجمعة.
[عدل] ملاحظات

 

Kanuni Sultan Süleyman Kimdir?