Matrakçı Nasuh Kimdir?

MATRAKÇI NASUH

Matrakçı Nasuh (Nasuh bin Karagöz bin Abdullah) (1480 – 1564 ?), Türk minyatürcü, tarihçi ve matematikçidir. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmeyen Matrakçı Nasuh’un Visoko Saraybosna’da doğduğu sanılmaktadır.

 

Eğitimi

 

1. Sultan II. Beyazid döneminin (1481-1512) sonlarına doğru Enderun’da eğitim gördüğü ve sonra matematik eğitimcisi olarak öğrenci yetiştirdiği bilinmektedir.
2. Devrin ünlü şairi Saî’den dersler almıştır.
3. Ünlü bir hattat olan Nasuh, nesih yazı stilinde değişikler yapmıştır. Divanî, yazı stilinde önde gelen isimlerden birisi olmuştur.
4. Sopalarla oynanan ve bir tür savaş oyunu olan matrak adlı sporda ustalığından dolayı matrakçı lakabıyla anılmıştır. Değişik silahları kullanmaktaki ustalığı da bilinmekte olup bu konuda Tuhfetü’l-Guzât adlı bir kitap da yazmıştır.
5. Matrakçı Nasuh’un minyatür-harita karışımı kendine has bir üslubu vardır, eserlerinde yeryüzünün kuşbakışı görünümünü resmeder. Buna karşın şekilleri tepeden değil, sanki karşıdan görüyormuş gibi çizer. Bu resimlerde kuş ve tavşan gibi hayvanlar olsa da insanlar asla belirmez. Şehirlerdeki binalar tek tek seçilebilir.
6. Geometri ve matematik alanındaki çalışmaları neticesinde uzunluk ölçülerini gösteren cetveller hazırlamıştır. I. Selim zamanında ona adadığı Cemâlü’l-Küttâb ve Kemalü’l- Hisâb kitaplarını yazmıştır.
7. Napier’den elli sene öncesinde adıyla anılan çarpma metotlarını içeren ve modern matematik öğretiminde öncü bir kitap kabul edilen kitapları Enderun’da okutulmuş, Napier gibi matematikçilere ilham kaynağı olmuştur.
8. Tarih alanında da çalışan Matrakçı Nasuh, Taberî Tarihi’ni Mecmaü’t-Tevârih adıyla Türkçeye çevirmiştir. 3 nüsha olarak yayınlanan Süleymannâme kitabında 1520-1537, 1543-1551 ve 1542-1543 yıllarını anlatmıştır. 1537-1538 yıllarında yazdığı Fetihname-i Karabuğdan ve Beyan-ı Menazil-i Seferu’l-Irakeyn (İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde tek nüsha olarak yer almaktadır) Kanuni Sultan Süleyman’ın İran seferini anlatır. Bu kitaplarda, yol boyunca ordunun geçtiği şehirlerin minyatür şeklinde haritalarını çizmiştir. Çizimleri bugün hem estetik hem de geçmişe ait çok ayrıntılı bilgiler içermesi hasebiyle şaheser olarak tanımlanmaktadır.
9. Nasuh, Kanuni’nin Fransa kralı I. François’e destek amacıyla Barbaros Hayrettin Paşa komutasında gönderdiği donanmaya katılmış ve yol boyunca donanmanın uğradığı limanları resmetmiştir.

Matrak Ustası

Matrakçı ya da Matrakî adıyla anılması, lobutu andıran sopalarla oynanan bir tür savaş oyunu olduğu bilinen “matrak” oyununda çok usta olmasından ve belki de bu oyunun keşfedicisi olmasından ileri gelmektedir. Eski kitaplar incelenerek ortaya çıkarılan bu oyunun günümüzde bir Doğu savaş sanatları uzmanı tarafından eğitimi verilmektedir.

 

 

Matematikçi

 

Nasuh, özellikle geometri ve matematik alanlarında önemli bir bilim adamıydı. Uzunluk ölçülerini gösteren cetveller hazırlamış ve bu konuda kendinden sonra gelenlere önderlik etmiştir. Matematiğe ilişkin iki kitabı Cemâlü’l-Küttâb ve Kemalü’l- Hisâb ile Umdetü’l-Hisâb’ı I. Selim (Yavuz) döneminde yazmış ve padişaha adamıştır. Bu kaynaklar uzun süre matematikçiler arasında el kitabı olmuştur.

 

Silahi

Matrakçı Nasuh pek çok silah ve mızrak oyunlarındaki ustalığı nedeniyle Silahî adıyla da anılırdı. Bu ustalıklar onun Osmanlı ülkesinde “üstat” ve “reis” olarak tanınması için 1530’da I. Süleyman (Kanuni) tarafından verilmiş bir beratın sahibi olmasının da nedenidir. Çeşitli silahların nasıl kullanılacağını ve dövüş yöntemlerini anlatan Tuhfetü’l-Guzât (Gazilere Armağan) adlı bir kılavuz kitap yazdığı bilinmektedir.

 

Tarihçi
Matrakçı Nasuh’un tarihçi olarak verdiği eserler;

1. Mecmaü’t-Tevârih adıyla Taberî Tarihi’ni Türkçeye çevirmiştir.
2. Tarih-i Sultan Bayezid ve Sultan Selim ile Tarih-i Sultan Bayezid adlı iki kitabında bu padişahlar dönemindeki olayları anlatmıştır.
3. Süleymannâme adlı kitabının üç ayrı nüshasında 1520-1537, 1543-1551 ve 1542-1543 yılları arasında geçen olayları ele almıştır.
4. Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han adlı kitabında Kanuni’nin 1534 Irak Seferi’ni kaleme almıştır.
5. Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han’da 1538 Karaboğdan Seferini ve Fetihnâme-i Karaboğdan’ı da konu etmiştir.
6. Nasuh, Kanuni’nin Fransa Kralı I. François’e destek amacıyla Barbaros Hayrettin Paşa komutasında gönderdiği donanmaya katılmış ve yol boyunca donanmanın uğradığı limanları resmetmiştir.
Nasuh bin Karagöz bin Abdullah el-Bosnavî (born in Visoko, Bosnia and Herzegovina, 1480), commonly known as Matrakçı Nasuh  for his competence in the game called Matrak (also known as Nasuh el-Silâhî – Nasuh the Swordsman – because of his talent with weapons) was a 16th century Ottoman mathematician, teacher, historian, geographer, cartographer, sword master, and miniaturist of Bosniak origin.
He was brought to Istanbul after being recruited by the Ottoman scouts in Rumalia, educated, served several Ottoman Sultans and became a teacher at Enderun School.
Life
Matrakçı Nasuh, was a gifted Janissary of Bosnia who went through both the Infantry and devşirme system, a gifted swordsman and sharp shooter well known for his intellect; he spoke five languages and was recruited into the Ottoman Navy.
After a long period of studies on mathematics and geometry he wrote his works “Cemâlü’l-Küttâb” and “Kemalü’l- Hisâb” and submitted them to the Ottoman Sultan Selim I. He wrote also the two books named “Mecmaü’t-Tevârih” and “Süleymannâme”. They deal about the history of the period 1520 – 1543. He also wrote a historical piece on the Iran campaign of Suleiman I titled “Fetihname-i Karabuğdan”.
A recent study of his book, Umdet-ul Hisab revealed an unknown fact that Matraki had invented some genuine multiplication methods. One of the significant results displayed in this book was that the lattice method had been widely used in the Enderun nearly 50 years before John Napier re-introduced it to the Western world. Besides his works on mathematics and history he is very famous because of his miniatures. He created a naturalist style which focuses on panoramic views of landscapes and cities painted with the greatest detail (his most famous work, the Istanbul landscape picture, shows almost every street and building of the city). In Ottoman miniature art this was later known as “Matrakçı style”. The most important of his four historic volumes of miniatures is that dealing with Suleiman I‘s first Iran-Iraq campaign in 1534-35. Besides illustrating the march of the Ottoman army from Istanbul to Baghdad and then Tabriz and its return via Halab and Eskisehir, he also includes all the cities met by the army along the way. The Library of Istanbul University hosts the only copy of this unique work.
Nasuh was also a soldier and a master Bladesmith. He worked as a weapon teacher at Enderun School. He and his students demonstrated their skills in a show which was part of the circumcision celebrations of Suleiman I‘s sons. Because of his success in this demonstration Nasuh received the honorary title of Ustad (Master) and Reis (Chief) from the Sultan. He also wrote a book about usage of various weapons and techniques of cavalry and infantry fight, called “Tuhfet-ül Guzât”.

Works

Mathematics
• Cemâlü’l-Küttâb
• Kemalü’l- Hisâb
• Umdetü’l-Hisâb
History
• Mecmaü’t-Tevârih (Sum of History)
• Süleymannâme (Book of Suleiman)
• Fetihname-i Karabuğdan (Book of Conquest of Black Bogdania)
• Beyan-ı Menazil-i Sefer-ul Irakeyn (Chronicle of Stages of Campaign of Iraq and Persia)
Martial Arts
• Tuhfet-ul Guzat (Gift of Warriors)

 

 

نصوح السلاحي
من ويكيبيديا، الموسوعة الحرة
اذهب إلى: تصفح, البحث
يأخذ نصوح السلاحي موقعه المهم بين مؤرخي الدولة العثمانية باعتباره الكاتب والشاعر والرياضي والمهندس والرسام والجغرافي الذي صحب اثنين من أهم سلاطين بني عثمان وأرخ لهما، وترك مؤلفات حافلة بالنصوص والصور والخرائط التي حفظت تفاصيل أكثر عهود الدولة العثمانية توسعًا.
هو نصوح أفندي السلاحي، ابن عبد الله قرة كوز، ويشتهر أيضًا باسم مطراقي زاده، يعود أصله إلى قصبة “فيسيكو” من ولاية البوسنة التي كانت جزءًا من الدولة العثمانية، حيث أُخذ وجُنّد وفق نظام الدوشيرمة.
لوحة للسلاحي تُظهر الأسطول العثماني راسياً في ميناء فرنسيعام 1543.
تقدم نصوح في الرتب العسكرية نظير مهاراته في الفروسية واستخدام أسلحة ذلك العصر، ومنها اكتسب لقب المُطراقي وهو الدرع المغلف بالجلد الذي كان يستخدمه الفرسان في قتالهم وتدريباتهم الميدانية.
صحب نصوح السلطانين سليم الأول وسليمان القانوني، إذ دفعته مهاراته المتعددة، في الفنون والكتابة والحساب، وإجادته خمس لغات، إلى أن يكون كاتبًا في الديوان السلطاني؛ ولقاء براعته في التأليف والرسم، كُلف بتسجيل وقائع الحملات العسكرية التي كان فيها شاهد عيان، ليحول تسجيلاته إلى مزيج من أدب الرحلات والإنشاء الحماسي والشعر، والتفصيلات الحسابية والهندسية، إضافة إلى إلحاقها برسوم ملونة للمدن والطرق والمنازل والأضرحة الدينية التي كان يمر بها الجيش العثماني أثناء حملاته.
لا يعرف تاريخ ولادة ووفاة نصوح السلاحي، وفي حين يذكر حاجي خليفة في كتابه “كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون” أنه توفي عام 1533، فإن السلاحي وصل في كتابه “تواريخ آل عثمان” إلى أحداث عام 1561.
من مؤلفاته[1]:
1. مجمع التواريخ: وهو ترجمة لتاريخ الرسل والملوك لمحمد بن جرير الطبري، أضاف إليها ملحقاً من تأليفه أكمل فيها أحداث السنوات التالية حتى 1551.
2. سليمان نامه: ألفه باسم السلطان سليمان القانوني، وذكر فيه تفاصيل الحملة العثمانية الصفوية الأولى عام 1534.
3. فتوح قرة بوغدان: تضمن وصف المنازل التي مر بها الجيش العثماني زمن القانوني أثناء غزوته رومانيا، وانتهى من تأليف عام 1538.
4. تاريخ فتح شلقوش وأسترغون وآرستوف بلغراد: ذكر فيه تفاصيل غزوات السلطان سليمان في تلك النواحي.
5. تواريخ آل عثمان: خصصه للأحداث العثمانية حتى عام 1561، وقد نسب الكتاب إلى الصدر الأعظم رستم باشا.
6. تحفة الغزاة: حول فنون الفروسية واستعمال الأسلحة، ألفه عام 1529-1532.
7. عمدة الحساب في الفروض المقدرة بالكليات: ألفه عام 1547، حول الرياضيات.
8. جمال الكساب وكمال الحساب.
9. بيان سفر العراقين: اسمه الكامل “منازل سفر العراقين للسلطان سليمان خان”، وهو سجل مفصل لوقائع حملة سليمان القانوني على الدولة الصفوية. نشره المجمع الثقافي في أبوظبي عام 2003.
[عدل] مراجع

Matrakçı Nasuh Kimdir?